Çin’in tanı kitlerini Türkiye’ye 1940’taki yardımın karşılığı olarak hibe ettiği iddiası 

İDDİA: Çin hükümeti, Türkiye'ye Covid-19 tespitinde kullanılan tanı kitlerini 1940’taki yardımın karşılığı olarak ücretsiz gönderdi.

YANLIŞ

Sosyal medyada paylaşılan ve Teyit’e ihbar olarak gelen gönderilerde, Çin hükümetinin 1940 yılında Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü’nün yaptığı kolera aşısı yardımı dolayısıyla Türkiye’ye Covid-19 tespitinde kullanılan tanı kitlerini ücretsiz gönderdiği iddia edildi. 22 Mart 2020’de paylaşılan gönderi, yaklaşık 10 bin kez retweet edildi. Aynı iddia, Haber Aydın, Mavi Kocaeli ve Yeni Çağ Gazetesi tarafından da konu edildi.

Ancak iddia doğru değil. Çin tanı kitlerini hibe etmedi. Kitler, ücreti karşılığında satın alındı.

Tanı kitleri ücretsiz yollanmadı

21 Mart 2020’de Sağlık Bakanlığı, yeni koronavirüs hastalığının tanısında hızlı tanı kitlerinin kullanılacağını duyurdu. Açıklamada kullanılan görselde tanı kitinin markasının BioEasy olduğu görülebiliyor. Firmanın ABD ve Çin’de merkezi var. 

Firmanın sitesinde yer alan Covid-19 Rapid Test ile, bakanlığın duyurduğu tanı testi aynı.

Bakan iddiayı yalanladı

Sağlık Bakanı Fahrettin Koca 23 Mart 2020’de yaptığı basın açıklamasında kitlerin parasını Atatürk’ün ödediği iddialarını yalanladı.

Teyit, konuyla ilgili bilgi almak için BioEasy’ye de ulaştı. Firma yetkilileri Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın açıklamalarını hatırlatarak, kitlerin ücreti karşılığında satın alındığını belirtti. Yapılan sözleşme ve tanı kitlerinin ücretlendirme bilgileri ise gizlilik sebebiyle paylaşılmadı.

Teyit, Çin büyükelçiliğine de ulaştı, ancak şu ana kadar bir yanıt alamadı.

Çin’e kolera aşısı yollandığı doğru

Paylaşımlarda Çin’in ücretsiz tanı kiti yollaması iddiasının sebebi olarak, 1940 yılında Çin’e yollanan kolera aşıları gösterilmişti. Sağlık Bakanlığı Türkiye’nin 1940’da Çin’e kolera aşısı yardımında bulunduğunu söylüyor. Devlet Arşivleri Başkanlığı’ndan ulaşılabilen belge incelendiğinde ise aşı gönderiminin 1940 değil, 1938’de başladığı bilgisi görülüyor. Türkiye’nin Çin’e kolera aşısı yardımında bulunması, 30 Temmuz 1938 tarihli Ulus gazetesinde de (sf. 2) konu edilmiş. Ancak bu yardımın, Çin’in Türkiye’ye ücretsiz tanı kiti yollamasıyla bağlantısı yok.

Devlet Cumhuriyet Arşivleri

Ulus gazetesi, 30 Temmuz 1938

Çin’den gelen tanı kitlerinin ücretsiz sağlanacağına dair güvenilir kaynak yok

İddia, 19 Mart 2020 tarihinde Uğur Dündar’ın köşe yazısında yer alan Dr. Erol Afşin’in “Refik Saydam Hıfzısıhha Enstitüsü kapanmamış olsaydı, koronavirüsün aşısını biz üretmiş olabilirdik” ifadelerinden yola çıkarak türetilmiş olabilir.

Köşe yazısının ardından ortaya atılan iddialarda, Çin’e gönderilen kolera aşıları ile ilgili belgeler sunuluyor, fakat Çin’in tanı kitlerini bilabedel yolladığına işaret eden bir kaynak gösterilmiyor.

Türkiye Şubat’ta da Çin’e tıbbi yardım yolladı

Çin’de Covid-19 salgınının şu ana kadarki en yoğun dönemi olan Şubat başında, Türkiye Çin’e tıbbi destekte bulunmuştu. THY Basın Müşavirliği’nden yapılan açıklamaya göre, 1 Şubat’tan itibaren “Boeing 777 F” kargo uçağıyla ilaç, tıbbi sınıf solunum maskesi, tek kullanımlık eldiven ve dezenfeksiyon şişesi başta olmak üzere birçok malzeme nakledildi

Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü Türkiye’nin ilk halk sağlığı laboratuvarı olarak, 1928’de kuruldu. 2011’de yayınlanan Kanun Hükmünde Kararname ile Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’ne (eski adıyla Türkiye Halk Sağlığı Kurumu) devredildi.

Sonuç olarak iddia doğru değil. Çin hükümeti tanı kitlerini ücretsiz yollamadı. İddia, uydurmaya örnek.

Kaynaklar

Sağlık Bakanlığı, Koronavirüs Testi 15 Dakikada Çıkacak, 21 Mart 2020

BioEasy, İletişim

BioEasy, Covid-19 Rapid Test

YouTube, Fahrettin Koca’nın açıklaması, 23 Mart 2020

BioEasy ile yapılan telefon görüşmesi, 23 Mart 2020 20.17

Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı, Türkiye’de aşının tarihçesi

Devlet Arşivleri Başkanlığı, Kolera aşısı için müracaat eden Çin'e Birleşmiş Milletler'in yardım isteği, 27 Temmuz 1938

İstanbul Üniversitesi gazeteler arşivi, Ulus gazetesi, 30 Temmuz 1938

Hipokratist, Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı, 16 Eylül 2017

Resmi Gazete, Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının teşkilat ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararname, 2 Kasım 2011

Anadolu Ajansı, Turkish Cargo, Çin'e insani ve tıbbi yardım malzemesi taşıdı, 2 Şubat 2020

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Sağlık Bakanlığı, Koronavirüs Testi 15 Dakikada Çıkacak, 21 Mart 2020

BioEasy, İletişim

BioEasy, Covid-19 Rapid Test

YouTube, Fahrettin Koca’nın açıklaması, 23 Mart 2020

BioEasy ile yapılan telefon görüşmesi, 23 Mart 2020 20.17

Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı, Türkiye’de aşının tarihçesi

Devlet Arşivleri Başkanlığı, Kolera aşısı için müracaat eden Çin'e Birleşmiş Milletler'in yardım isteği, 27 Temmuz 1938

İstanbul Üniversitesi gazeteler arşivi, Ulus gazetesi, 30 Temmuz 1938

Hipokratist, Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı, 16 Eylül 2017

Resmi Gazete, Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının teşkilat ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararname, 2 Kasım 2011

Anadolu Ajansı, Turkish Cargo, Çin'e insani ve tıbbi yardım malzemesi taşıdı, 2 Şubat 2020