CDC’nin yeni koronavirüsün yüzeylerde 17 gün yaşadığını açıkladığı iddiası

İDDİA: ABD Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (CDC) yeni koronavirüsün yüzeylerde 17 gün yaşayabildiğini açıkladı. 

YANLIŞ

Anadolu Ajansı tarafından servis edilen ve daha sonra da birçok yayın organının yer verdiği, sosyal medyada da hızla yayılan bir iddiaya göre, ABD Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (CDC) yeni koronavirüsün yüzeylerde 17 gün yaşayabildiğini açıklamıştı. 

Ancak iddia doğru değil. Haberin kaynağı olan rapor, virüsün yüzeylerde 17 gün yaşadığının tespit edildiğini söylemiyor. Araştırma yapılan gemilerdeki bazı kamaralarda 17 gün sonra virüs izlerine rastlandığı söyleniyor; bu RNA kalıntılarının bulaştırıcı olup olmadığının bilinmediğinin altı çiziliyor.

Çalışmanın amacı virüsün dayanma süresini belirlemek değil 

Anadolu Ajansı’nın haberleşirdiği rapor, CDC’nin internet sitesinde 23 Mart’ta yayınlandı. “Public Health Responses to COVID-19 Outbreaks on Cruise Ships / Kruvaziyer Gemilerinde Covid-19 Salgınına Karşı Halk Sağlığı Önlemleri” adlı rapor, salgından etkilenen ve biri Japonya diğeri de Amerika Birleşik Devletleri’nde demirli iki kruvaziyer gemisinde araştırma yapan çok sayıda bilim insanının imzasını taşıyor.  

Rapor kruvaziyer gemilerinin “kapalı ortam” olmaları ve farklı ülkelerden gelen yolcuların temasına izin vermeleri nedeniyle bulaşıcı hastalıklar için uygun ortamlar olduğunu söyleyerek başlıyor. Çalışma, kruvaziyer gemilerinin salgın için risk oluşturduğunun altını çiziyor ve salgın bitene kadar tüm kruvaziyer seyahatinin ertelenmesi çağrısı yapıyor. Çalışmanın odağı, virüsün dayanıklılığını ölçmek değil ve gemilerin sıradışı durumu en baştan belirtiliyor. 

Rapor Japonya’da demirleyen Diamond Princess’ın yolcuları ve mürettebatı ile, ABD’de demirleyen Grand Princess’ın yolcuları ve mürettebatı hakkındaki verileri paylaştıktan sonra, gözlem ve önerilerini aktarmaya başlıyor. 

“17 gün” değeri, çalışmanın gözlem ve önerilerin yer aldığı bu “tartışma” bölümünde yer alıyor. Gemilerin salgından daha az etkilenmesi ve daha az risk yaratmaları için öneriler sıralanırken, semptom göstermeyenlerin hastalığın yayılımındaki payı ve riskin ciddiyetini vurgulamak için bu gözlem aktarılıyor: “Diamond Princess’tan elde edilen veriler enfekte kişilerin yüzde 17,9’u semptom geliştirmediğini gösteriyor. Asemptomatik enfeksiyonlar, yolcularla mürettebat arasındaki yüksek bulaşma oranını kısmen açıklayabilir. Nitekim, Diamond Princess’ın boşaltılmasından kabinlerin dezenfekte edilmesine kadar geçen sürede, hem semptomatik, hem de asemptomatik yolcuların kabinlerinde çeşitli yüzeylerde 17 güne kadar SARS-CoV-2 RNA’sı kalabildiği görüldü.” 

Bulguların bulaştırıcılığı belirlemekte kullanılamayacağı vurgulanmış

Rapor bu cümlenin hemen ardından önemli bir uyarı yapıyor: “Bu veriler kontamine yüzeylerden bulaşmanın meydana gelip gelmediğini belirlemek için kullanılamaz. Yolcu gemilerinde SARS-CoV-2’nin nesnelerle iletiminin daha fazla incelenmesi gerek.

Yani rapor Covid-19’a neden olan SARS-CoV-2’nin genetik malzemesi olan RNA kalıntılarına rastladıklarını söylüyor. Bu kalıntıların bulaştırıcılığı hakkında bir çıkarım yapmaktan bilhassa geri duruyor.

Harvard Tıp Fakültesi’nden epidemiyolojist ve immünolojist Michael Mina da, konu hakkındaki yanıltıcı başlıklara işaret ederek, CDC’nin virüsün yüzeylerde 17 gün hayatta kaldığını değil, RNA kalıntısı tespit ettiğini vurguladı.

“Bilginize: CDC Covid-19 virüsünün yüzeylerde 17 gün yaşadığını söylemiyor.

Sadece 17 gün sonra RNA görülebildiğini söylüyor.

Bu ölen birinin saç telinde DNA bularak hala yaşadığını söylemek gibi olurdu.” 

Virüsler yaşamıyor  

Makale haberleştirilirken düşülen bir başka hata da, virüsün yüzeylerde 17 gün “canlı kaldığı” ya da “yaşayabildiğinin” vurgulanması. Virüsler, bakterilerden farklı olarak, canlı sınıfına konmuyorlar. Çünkü canlılık için gereken iki ölçütten biri olan metabolizmaya sahip değiller. Yani yiyen, içen, enerji üreten, bu enerjiyi kullanan ve atık çıkaran varlıklar değiller. Diğer canlı hücrelere yapışıp, genetik malzemelerini, mesela RNA, o hücreye salıp üreyebiliyorlar. Virüslerin dayanıklılığı ölçülmeye çalışılırken, bu nedenle “varlığını sürdürme” (survival) tabiri kullanılıyor. Çalışmanın amacı virüsün varlığını sürdürme süresini hesaplamak olmadığından, bu kelime kullanılmıyor. 

Diğer yandan çalışmanın CDC’nin sitesinde yayınlanmış olması, kurumun virüsün yüzeylerde kalma süresi hakkında fikrini değiştirdiği anlamına da gelmiyor. CDC’nin sitesinde ilgili bölümde halen virüsün yüzeylerde saatlerle günler arasında kalabildiği, ancak konunun belirsizliğini koruduğu yazıyor. Dünya Sağlık Örgütü de, virüsün yüzeylerde dayanma süresinin kesin olarak bilinmediğini, saatler ile günler arasında değişebileceğini söylüyor

Virüsün enfeksiyona yol açması için belli bi viral yük gerekiyor, virüsler kendi kendilerine varlıklarını sürdüremediklerinden, yüzeylerde zaman geçirdikçe enfekte edebilme özelliklerini de kaybediyorlar. 17 gün sonra bulunan RNA kalıntısının, enfekte edebilmek için gerekli viral yükü sağlayıp sağlamadığı sorusuna da çalışmada değinilmemiş.

Virüsün yüzeylerde dayanma süresini, yüzeyin türü, ortam sıcaklığı, nem, gün ışığı gibi birçok faktör belirliyor. Kapalı ortamların dayanma süresini uzatabileceği, diğer koronavirüslerle ilgili mevcut bilinenlerden çıkarılabiliyor. 

Diamond Princess ve Grand Princess gemilerinde 800’den fazla vaka tespit edilmiş, 10 kişi de yaşamını yitirmişti

Sonuç olarak CDC Covid-19’a yol açan virüsün yüzeylerde 17 güne kadar yaşayabileceğini açıklamadı. Açıklanan, bir yolcu gemisinde 17 gün sonra bulunan RNA izleri idi. İddia yanlış bilgi türlerinden çarpıtmaya örnek.

Kaynaklar

CDC, Public Health Responses to COVID-19 Outbreaks on Cruise Ships, 23 Mart 2020 

Evrim Ağacı, Bakteri ile Virüs Arasındaki Farklar Nelerdir?, 10 Nisan 2016 

Kurzgesagt In a Nutshell YouTube videosu, Koronavirüs nedir ve ne yapılmalı?, 19 Mart 2020 

CDC, Interim Recommendations for US Households with Suspected/Confirmed Coronavirus Disease 2019 

Dünya Sağlık Örgütü, Koronavirüs hakkında sıkça sorulan sorular 

BBC Future, Covid-19: How long does the coronavirus last on surfaces?, 17 Mart 2020

Coronavirus COVID-19 Global Cases by the Center for Systems Science and Engineering (CSSE) at Johns Hopkins University

Harvard Tıp Fakültesi'nden epidemiyolojist ve immünolojist Michael Mina, Twitter paylaşımı, 24 Mart 2020

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

CDC, Public Health Responses to COVID-19 Outbreaks on Cruise Ships, 23 Mart 2020 

Evrim Ağacı, Bakteri ile Virüs Arasındaki Farklar Nelerdir?, 10 Nisan 2016 

Kurzgesagt In a Nutshell YouTube videosu, Koronavirüs nedir ve ne yapılmalı?, 19 Mart 2020 

CDC, Interim Recommendations for US Households with Suspected/Confirmed Coronavirus Disease 2019 

Dünya Sağlık Örgütü, Koronavirüs hakkında sıkça sorulan sorular 

BBC Future, Covid-19: How long does the coronavirus last on surfaces?, 17 Mart 2020

Coronavirus COVID-19 Global Cases by the Center for Systems Science and Engineering (CSSE) at Johns Hopkins University

Harvard Tıp Fakültesi'nden epidemiyolojist ve immünolojist Michael Mina, Twitter paylaşımı, 24 Mart 2020