Black Friday ifadesinin köle ticaretinden geldiği iddiası

İDDİA: ‘Black Friday’ ifadesi ABD’de Şükran Günü’nden sonraki Cuma gününde gerçekleşen köle ticaretinden geliyor.

YANLIŞ

Sosyal medyada paylaşılan ve Teyit’e ihbar olarak gelen bir iddiaya göre ‘Black Friday’ ifadesinin kökleri, Amerika Birleşik Devletleri’nde Şükran Günü’nden sonraki Cuma günü pazarda “indirimli köle” satılmasına gidiyor. Sabah yazarı Şeref Oğuz’un Twitter hesabından yaptığı paylaşım binin üzerinde retweet edilirken iki binin üzerinde beğeni aldı.

Ancak iddia doğru değil. Şükran Gününün ardından gelen Cuma günü olan Black Friday Noel alışverişi sezonunun ilk günü olarak kabul ediliyor. O gün alışverişten dolayı yollarda oluşan trafik yoğunluğu ve yaşanan zorluklar nedeniyle bu isim verilmiş. İddia da yer alan görsel ise Afrikalı köleleri değil, Avustralya’da tutuklanan mahkumları gösteriyor.

‘Black Friday’ ismi alışveriş yoğunluğunu ifade etmek için verilmiş

Doğrulama platformu Snopes, Aralık 2013’de yayınladığı yazıda Black Friday’in köle ticaretiyle ilgisi olmadığını ortaya koymuş. Snopes’un araştırmasına göre, Black Friday ifadesi ilk olarak ABD ulusal bayramı olan Şükran Günü’nden sonraki Cuma için kullanılmış. Tabir 1950’lerde o gün yoğun alışverişin yarattığı araç trafiği, kargaşa ve yoğunlukla uğraşmak zorunda olan Philadelphia polisi tarafından kullanılmış. Bu bilgiye Duke Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren American Dialect Society’nin (ADS) halka açtığı resmi e-posta arşivi kayıtlarından ulaşılabiliyor. ADS’deki bir araştırmacı yerel kaynaklardan söz konusu kalıbın polisler tarafından sıklıkla kullanıldığını öğrenmiş. 1961 yılında da gazetelerin bu ifadeye yer verdiği görülmüş.

Black Friday günü ABD’de yoğunluk nedeniyle güvenlik önlemleri alınıyor. Bu isme dair bir diğer popüler açıklama da, işletmelerin Ocak ayından Kasım ortasına kadar genel bir zararla işlem yaptıktan sonra, gelecek yıl için kâr göstermeye başladıkları gün olması. İşletmelerin kârlarını siyah mürekkepli kalemle yazmaları, bu isimlendirmede etkili olmuş. Kâr eden işletmelerin çalışanları, bu yoğun günü “Black Friday” olarak adlandırıyordu

Her Black Friday’de mağazalar beklenmedik indirimler yapıyor. Tüketiciler en iyi fırsatları yakalamak için alışveriş merkezlerine ya da çevrimiçi mağazalara yöneliyor.

Şükran Günü

Kasım ayının dördüncü perşembesinde kutlanan Şükran Günü’nün ardından gelen bu cuma günü Noel sezonunun da başlangıcı. Şükran Günü, Amerika Birleşik Devletleri’nde hasada ve geçmiş yılın tüm nimetlerine şükretmek için kutlanan ulusal bayram. Bu bayramın geçmişi yeni bir hayata başlamak için ‘hacılar’ olarak adlandırılan Avrupalıların Amerika’ya seyahat ettikleri zamana kadar dayanıyor. Şükran Günü’nü aileler hindinin de yer aldığı büyük bir yemek sofrasında bir araya gelerek kutluyor.

Fotoğraf Avustralya’daki Aborjin mahkumları gösteriyor

İddiada yer alan görsel tersine görsel arama yöntemiyle arandığında Chris Owens’in Every Mother’s Son is Guilty: Policing the Kimberley Frontier of Western Australia 1882-1905 isimli kitabında kapak görseli olarak kullanıldığı görülebilir. Factcheck AFP Chris Owen ile görüşerek hazırladığı yazıda fotoğraf hakkında bilgi veriyor. Owen AFP’ye görselin Batı Avustralya’daki Wyndham Kasabası’ndaki Aborjin mahkumlar olduğunu ifade ediyor. Fotoğraf ilk olarak 18 Şubat 1905’de haftalık Batı Avustralya gazetesi Western Mail’de yayınlanmış. Owen, görselin Black Friday’le bir ilgisinin olmadığının da altını çiziyor.

Fotoğrafın orijinali

ABD’de kölelik 1865’te kaldırılmıştı

Amerika kıtasının keşfinden sonra Avrupa’dan yoğun göç alan kıtada işgücü açığını kapatmak için Afrika’dan köleler getiriliyordu. Afrikalı esirler zincire vuruluyor ve buralarda kurulan pazarlarda açık artırmalarda satılıyorlardı. Kölelik, ABD İç Savaşı’nın sonlanmasıyla 1865’de tamamen kaldırıldı. Yani tarihsel kaynaklardan ulaşabildiğimiz Black Friday sözünün yaygınlaşması ile köleliğin kaldırılması arasında neredeyse 100 yıl var.

Sonuç olarak Black Friday ifadesinin köle ticareti ya da satışıyla bir ilgisi yok. İddia yanlış bilginin en yaygın yedi türünden “çarpıtma”ya örnek.

SON GÜNCELLEME:

  • Şeref Oğuz’un paylaşımı ve AFP Factcheck’in yazısı eklendi. (1 Aralık 2019 / 15:16)
  • “ABD’de kölelik 1865’te kaldırılmıştı” ara başlığındaki bilgiler güncellendi. ( 4 Aralık 2019 / 16.30 )
  • Philadelphia polisinin kullandığı kalıbın anlatıldığı paragraftaki delil ayrıntılandırıldı. ( 4 Aralık 2019 / 16.30 )

Kaynaklar

Snopes, How did ‘Black Friday’ get its name?, Aralık 2013

The Balance, What is the History of Black Friday?, Kasım 2019

bbc.co.uk, Thanksgiving, Kasım 2019

listserv, Black Friday 1961, Mayıs 2011

National Geography, 1807: US bans importation of slaves

AFP Factcheck, There is no evidence to support the claim that Black Friday was a term used to refer to slave trade sales, 29 Kasım 2019

UWA Publishing, Chris Owen’ın Every Mother's Son is Guilty isimli kitabı

Kapak Görseli: VectorStock

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Snopes, How did ‘Black Friday’ get its name?, Aralık 2013

The Balance, What is the History of Black Friday?, Kasım 2019

bbc.co.uk, Thanksgiving, Kasım 2019

listserv, Black Friday 1961, Mayıs 2011

National Geography, 1807: US bans importation of slaves

AFP Factcheck, There is no evidence to support the claim that Black Friday was a term used to refer to slave trade sales, 29 Kasım 2019

UWA Publishing, Chris Owen’ın Every Mother's Son is Guilty isimli kitabı

Kapak Görseli: VectorStock