Binali Yıldırım’ın canlı yayında İstanbul su verileri yerine İzmir su verilerini anlattığı iddiası

İDDİA: AK Parti İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Adayı Binali Yıldırım, CHP’nin adayı Ekrem İmamoğlu ile katıldığı canlı yayında İstanbul yerine İzmir’in su ve kanalizasyon verilerini gösterdi.

YANLIŞ

Sosyal medyada ve Oda Tv, Cumhuriyet gibi haber sitelerinde, 16 Haziran 2019 tarihinde Binali Yıldırım ve Ekrem İmamoğlu’nun katılımıyla gerçekleşen ortak canlı yayında Yıldırım’ın İstanbul’daki su verileri yerine İzmir’deki su verilerini gösterdiği iddia edildi. Twitter’da bir kullanıcı tarafından da paylaşılan iddia şimdiye kadar 400 retweet ve yaklaşık bin 100 beğeni aldı.

Ancak Binali Yıldırım’ın canlı yayında İstanbul’daki su ve kanalizasyon verileri yerine İzmir verilerini gösterdiği iddiası doğru değil. Yıldırım, canlı yayında İstanbul’da 1994 ve 2019’daki kişi başına düşen içme suyu ve atık su miktarı ile kanalizasyon ve yağmur suyu ayrıştırma oranı bilgilerini gösteriyor. Aynı görselde İzmir’in de kanalizasyon ve yağmur suyu ayrıştırma verileri yer alıyor. Öte yandan Yıldırım canlı yayında bu ilin verilerine değinmiyor.  

Ek olarak Yıldırım’ın sunduğu görselde yer alan İzmir’de kanalizasyon ve yağmur suyu ayrıştırma oranının yüzde sıfır olduğu iddiasının doğru olmadığını söylemek mümkün. İzmir’de kanalizasyon ve yağmur suyunun ayrışmasını sağlayan ayrık atık su sistemi bulunuyor, fakat her noktada değil. Ayrık atık su sistemi yağmur sırasında taşmaları engelleyen bir sistem. Bu oranın sıfır olması için bir şehirde ayrık sistemin hiç bulunmaması gerekiyor.

Yıldırım canlı yayında İstanbul verileri yerine İzmir verisini anlatmadı

Binali Yıldırım, canlı yayında İsmail Küçükkaya’nın “AK Parti 25 yıldır İstanbul’u, 17 yıldır merkezi iktidarı yönetiyor; neden bu zamana kadar vaatleriniz yerine getirilmedi?” sorusuna görsellerle yanıt verdi. İddianın aksine Yıldırım, su ve kanalizasyon verilerini içeren görselde İzmir verilerini değil, İstanbul verilerini sundu. Yayın sırasında saat 21.40’ta Yıldırım, görselleri sunarken İstanbul verilerini paylaştığını ifade etti.

Yıldırım’ın sunduğu görselde 1994-2019 arası İstanbul’un içme suyu ve atık su ayrıştırma verisi bulunuyor. Bu verilerin gösterilmesinin ardından kanalizasyon ve yağmur suyu ayrıştırması üzerine karşılaştırma yapmak adına İzmir örneği de sunulmak istenmiş.

Bu konuda ayrıntılı bilgi almak için Teyit, Binali Yıldırım’ın basın müşavirine ulaştı. Yıldırım’ın müşaviri, programda sunmak amacıyla su ve kanalizasyon verileri için iller bazında rakamsal çalışma yaptıklarını ve İzmir oranının da karşılaştırma yapmak için görsele konduğunu söyledi. Sonradan Yıldırım’ın bu verilere değinmekten vazgeçtiğini belirten müşavir, bilgileri kıyaslama yapmak amacıyla yazılı olarak resmi bir başvuru yapmaksızın İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi’nden (İSKİ) talep ettiklerini ifade etti. Yıldırım’ın müşaviri, kıyaslamaların farklı görsellerle anlatılmasının planlandığını ancak verilere değinmeme kararı alındıktan sonra hepsinin tek görselde toplanmasında karara varıldığını ve bunun da iddiaya neden olan karışıklığa sebep olduğunu söyledi.

Kısaca Yıldırım’ın elinde tuttuğu İzmir verisi ayrı bir karşılaştırma amacıyla bir görsel halinde sunuma eklenmek istenmiş. Fakat daha sonra Yıldırım’ın ekibi ellerindeki tüm verileri birbirinden bağımsız olarak bir araya getirmişler.

Yıldırım’ın İstanbul hakkında paylaştığı verilerin bir kısmı doğru  

İstanbul bazında kişi başına düşen sadece “içme suyu” verilerine şu ana kadar internet üzerinden ulaşılamadı. Teyit’in bu konuda kurumlara yönelttiği sorular ise cevapsız kaldı. Türkiye İstatistik Kurumu’ndan (TÜİK) İstanbul’da geçmiş yılların kişi başına “çekilen su” verisine ulaşılabiliyor. Çekilen su, belediyeler tarafından içme ve kullanma suyu şebekesi ile dağıtılmak üzere doğrudan su kaynaklarından alınan suyu ifade ediyor. Yani tek başına içme suyu verisine ulaşılamıyor.

En son paylaşılan Belediye Su İstatistikleri 2016 yılına ait. Bu istatistiklere göre İstanbul’daki kişi başına ortalama hem içme hem de kullanma suyu miktarı 189 litre. 2014 yılında bu miktar 181 litreymiş. Fakat 1994 yılına dair veriye ne TÜİK’te ne de İSKİ’nin faaliyet ve analiz raporlarından ulaşılamıyor.

İSKİ’nin sitesinde yer alan habere göre İstanbul’daki atık su arıtma oranı ise canlı yayında Yıldırım’ın da belirttiği gibi 1994 yılında yüzde 9 iken, 2018 yılında yüzde 99 seviyelerine ulaşıyor. Yani Binali Yıldırım’ın kullandığı bu bilgi doğru. İstanbul’daki kanalizasyon ve yağmur suyu ayrıştırma oranlarına dair herhangi bir bilgiye ise ulaşılamadı.

Teyit, verileri doğrulamak için İSKİ’de bulunan İsale, Atık Su Arıtma Daire Başkanlığı ve Atık su İnşaat Departmanları ile görüştü, ancak şu ana kadar bir yanıt alınamadı. Ayrıca İSKİ’nin Basın Müdürlüğü’ne de konu ile ilgili mail atıldı ancak henüz bir dönüş olmadı.

Yıldırım’ın canlı yayında gösterdiği İzmir ve İstanbul’un karşılaştırmalı verilerinin aynılarını Esenler Belediye Başkanı Mehmet Tevfik Göksu katıldığı İBB Faaliyet Raporu toplantısında ifade etmişti. Bu bilgilerin kaynağın öğrenebilmek adına Teyit, Tevfik Göksu’ya da ulaştı. Göksu, toplantıda yapacağı bir sunum sebebiyle bilginin İSKİ’den kendisi tarafına bizzat ulaştırıldığını ve bu sebeple çevrimiçi ortamda bu bilgilerin geçtiği bir raporun bulunamayacağını belirtti. Sonuç olarak iddia konusu verilere açık kaynaklar ya da İSKİ üzerinden ulaşmak şu an için mümkün değil.

İzmir’de yağmur suyu ayrıştırma işlemi yapılıyor

Hürriyet’te 16 Kasım 2017’de paylaşılan başka bir haberde ise İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi (İZSU), yağmur sularının atık su sisteminden ayrı hatta taşınmasını sağlayan toplam 65 kilometrelik bir hat yapımı gerçekleştirmiş. Atık su hatlarının aşırı yağışlarda artan yükünü hafifletmek amacıyla hazırlanan proje ile yağmur suyunun kanalizasyondaki evsel atık sulardan ayrıştırılması hedeflenmiş. Yine Temmuz 2018’deki başka bir haberde İzmir’de 6 ilçede atık su ve yağmur suyu hatlarını ayrıştırma projesinin 6 ilçenin 7 farklı bölgesinde daha hayata geçirileceği bilgisi bulunuyor.

Atık su, kanalizasyonu oluşturan etmenlerden. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Peyzaj Mimarlığı bölümünde yayımlanan bir makaleye göre kanalizasyon ve yağmur suyu ayrıştırma işi gerçekleşiyorsa bu sisteme “ayrık kanalizasyon sistemi” deniyor. Öte yandan kanalizasyon ve yağmur suyu birbirine karışıyorsa bu sisteme “birleşik kanalizasyon sistemi” deniyor. Binali Yıldırım’ın iddiasına göre İzmir’de kanalizasyon ve yağmur suyu ayrıştırma oranı sıfır yani tüm şehirde birleşik sistemin kullanılması gerekiyor. Türkiye Mimarlar Mühendisler Odası (TMMOB) İzmir Kent Sempozyumu kapsamında 2013’te yayımlanan başka bir makaleye göre ise birleşik sistem sonucu İzmir’de eğimi olmayan noktalarda yağmur sırasında taşmalar meydana gelebiliyor.

İzmir’de kanalizasyon suyu ve yağmur suyu ayrıştırma işinin akıbetini öğrenmek için Teyit İZSU’ya da ulaştı. Görüşülen İZSU yetkilisi, İzmir’de söz konusu işin 20 senedir devam ettiğini belirtti ve ekledi:

“İzmir’de yağmur suyu ve kanalizasyon ayrıştırması tabii ki yapılıyor. Yeni bir şey değil zaten, yıllardır yapılıyor. İddia konusu işlem yağmur suyu kanalının yapılması, yani ayrıştırılması… Yağmur suyu ve atık suların tek kanaldan gitmesi yerine yağmur suları için ayrı bir boru sistemi yapılarak ayrı hatlardan götürülmesidir. Bu da İzmir’de yapılan bir iş.

Kanalizasyon, evsel atık suların toplandığı yani evlerden çıkan atık suların toplandığı veya sanayi tesislerinden gelen endüstriyel atık suların toplandığı borulu sistem demektir. Bunların doğrudan arıtma tesisine ulaştığı bir sistemdir atık su sistemi. Yağmur suyu ise tamamen yoldaki yüzey sularının yani yağışlarla beraber gelen suların toplandığı derelere veya denizlere veren sistemlerdir. Kanalizasyon terimi genel bir ifadedir. Yani yağmur sularını da kapsayabilir. İkisinin aynı kanala girmesi, girdiği zaman birleşik sistem olur, farklı kanallarda taşındığı zaman ayrık sistem olur. Ayrık sistem de İzmir’de mevcut.

Her yerde ayrık sistem olacak diye bir şey de yok. Bu tamamen ihtiyaca göre. İhtiyaç görülen yerlerde ayrıştırma yapılıyor, ihtiyaç görülmeyen yerlerde yapılmıyor. O tamamen teknik bir konu. İzmir’de her ilçede ihtiyaçlara göre yapılıyor bu iş. Su baskınları olan yerler öncelikli.”

Kısaca Yıldırım’ın sunduğu görselde İzmir’de ayrık sistemin olmadığı bilgisi yer alıyordu. Fakat İzmir’de ihtiyaç dahilindeki bölgelerde bu işin yapılmakta olduğu söylenebilir.

İZSU Genel Müdürlüğü’nün internet sitesinde Ocak 2019’da yer alan bir habere göre de İzmir’de atık suları yağmur suyu hatlarından ayırmak için sadece son 4 yılda 175 milyon lira harcanmış.

Kanalizasyon ve yağmur suyu birleşip arıtma tesislerinde arıtılıyor. İzmir’in yüzde 70’inin evsel atık suyunu (kanalizasyon suyunu) arıtan Çiğli İleri Biyolojik Atık Su Arıtma Tesisi’nde 2015 yılında 244.3, 2016 yılında 230.5, 2017 yılında 198.8 ve 2018 yılında 192.3 milyon metreküp atık su arıtılmış. Bu tesisteki kanalizasyon ve yağmur suyu arıtma işlemi 2015’ten beri gerçekleştiriliyor. Fakat bu arıtmanın atıksu verisine şu an için ulaşılamıyor. Görüşülen İZSU yetkilisi de bu oranın hesaplanmasının şimdilik mümkün olmadığını belirtti. İzmir’deki arıtma işinde gelinen son noktada daha ayrıntılı bir uzman görüşü almak için Teyit, TMMOB İzmir şubesi ile de görüştü ancak yöneltilen sorulara şu ana kadar bir yanıt alınamadı.

İzmir’de atık su arıtma tesisinde personel çalıştırılması işi için ihale verilmiş

İzmir’de atık su arıtma tesisinde personel çalıştırılması işi için 2014’te yapılan ihalenin bilgisine Sayıştay’ın İzmir Büyükşehir Belediyesi hakkında hazırladığı ve 2017’de yayımlanan rapordan ulaşılabiliyor. 2014’te gerçekleşen ihale Elektronik Kamu İhale Platformu’ndan (EKAP) görülebiliyor.

Sayıştay raporunda atık su ayrıştırma işinde 2017 itibariyle 800 kişinin çalıştığı bilgisi bulunuyor.

2014/63987 sayılı ihalenin yapım işi 31 Mart 2017’de tamamlanmış.

Sonuç olarak, Binali Yıldırım’ın Ekrem İmamoğlu ile katıldığı canlı yayında İstanbul verileri yerine İzmir su ve kanalizasyon rakamlarını gösterdiği iddiası doğru değil. Yayın izlendiğinde Yıldırım’ın gösterdiği rakamların İstanbul’da 1994-2019 yılları kişi başı içme suyu verilerini anlattığı anlaşılıyor. Bu verilerin altında İstanbul’daki atık su miktarı oranı ve kanalizasyon-yağmur suyu ayrıştırma oranı da yer alıyor.

Bir şehirde yağmur ve kanalizasyon suyu ayrıştırması işleminin yapılması ayrık atık su sisteminin kullanıldığı anlamına geliyor. Ayrık sistem sayesinde yağmur sırasında yaşanan taşkınlar önlenebiliyor. İzmir’de de bu sistem için çeşitli projeler gerçekleştirilmiş. Yani Binali Yıldırım’ın sunduğu görselde yer alan İzmir’de kanalizasyon ve yağmur suyu ayrıştırma oranının sıfır olduğu iddiası doğru değil.

SON GÜNCELLEME:

  • İddianın yayıldığı haber siteleri aktarılırken yer verilen Gazete Duvar’ın haberi analizden kaldırıldı. (19 Haziran 2019 / 17.55)

Kaynaklar

Binali Yıldırım’ın basın müşaviri ile yapılan telefon görüşmesi, 17 Haziran 2019 / 12.40

İZSU yetkilisi ile yapılan telefon görüşmesi, 17 Haziran 2019 / 10.00

İSKİ ile yapılan telefon görüşmesi, 18 Haziran 2019 / 10.30

TMMOB ile yapılan telefon görüşmesi, 17 Haziran 2019 / 17.00

İstanbul, Esenler Belediye Başkanı Mehmet Tevfik Göksu ile yapılan telefon görüşmesi, 19 Haziran 2019 / 15:00

TÜİK, Belediye Atık su İstatistikleri, 2016

Hürriyet, Atık su Arıtımında İzmir Önde!, 5 Aralık 2017

İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir’de “yağmur suyuna” dev yatırım, 21 Şubat 2019

TMMOB, İzmir Kenti Kanalizasyon Tesisinin İrdelenmesi, 2014

EKAP, İzmir’deki ihale

Sayıştay, İzmir Büyükşehir Belediyesi Raporu

Researchgate, Arıtılmış Atık suların yeniden Kullanımı ve Yağmur Suyu Hasadı Sistemleri (El Kitabı)

Hürriyet, İZSU’dan 6 İlçeye 7 Proje, 2 Temmuz 2018

YouTube, Soru 5: Vaatleriniz ne? Binali Yıldırım - Ekrem İmamoğlu, 16 Haziran 2019

İZSU, İstanbul atık su arıtma oranları, 10 Mayıs 2018

Yazarlar: Alican Acanerler, Gözde Naz Uysal

Kaynaklar

Binali Yıldırım’ın basın müşaviri ile yapılan telefon görüşmesi, 17 Haziran 2019 / 12.40

İZSU yetkilisi ile yapılan telefon görüşmesi, 17 Haziran 2019 / 10.00

İSKİ ile yapılan telefon görüşmesi, 18 Haziran 2019 / 10.30

TMMOB ile yapılan telefon görüşmesi, 17 Haziran 2019 / 17.00

İstanbul, Esenler Belediye Başkanı Mehmet Tevfik Göksu ile yapılan telefon görüşmesi, 19 Haziran 2019 / 15:00

TÜİK, Belediye Atık su İstatistikleri, 2016

Hürriyet, Atık su Arıtımında İzmir Önde!, 5 Aralık 2017

İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir’de “yağmur suyuna” dev yatırım, 21 Şubat 2019

TMMOB, İzmir Kenti Kanalizasyon Tesisinin İrdelenmesi, 2014

EKAP, İzmir’deki ihale

Sayıştay, İzmir Büyükşehir Belediyesi Raporu

Researchgate, Arıtılmış Atık suların yeniden Kullanımı ve Yağmur Suyu Hasadı Sistemleri (El Kitabı)

Hürriyet, İZSU’dan 6 İlçeye 7 Proje, 2 Temmuz 2018

YouTube, Soru 5: Vaatleriniz ne? Binali Yıldırım - Ekrem İmamoğlu, 16 Haziran 2019

İZSU, İstanbul atık su arıtma oranları, 10 Mayıs 2018

Yazarlar: Alican Acanerler, Gözde Naz Uysal