Bazı psikiyatrik hastalıklar piyasayı canlandırmak için mi uyduruldu?

İDDİA 6: Dikkat eksikliği bozukluğu, bipolar, obsesif bozukluk, stres bozukluğu, bağırsak sendromu, mevsimsel depresyon gibi hastalıklar, piyasayı canlandırmak için icat edildi.

YANLIŞ

Soner Yalçın Kara Kutu: Yüzleşme Vakti’nin antidepresanlarla ilgili bölümünde, dikkat eksikliği bozukluğu, bipolar, obsesif bozukluk, stres bozukluğu, bağırsak sendromu, mevsimsel depresyon gibi hastalıkların, piyasayı canlandırmak için icat edildiğini öne sürüyor. Piyasadan kastının da ilaç piyasası olduğu anlaşılıyor. 


Dikkat eksikliği & hiperaktivite bozukluğu, tanı sistemlerine 1980 yılında DSM III ile girmiş olsa da, çok daha öncelerden beri biliniyor. Farklı isimlerle anılmış, (1900’lerde “ahlaki kontrolde marazi yetersizlik”), farklı nedenlere bağlanmış (“minimal beyin disfonksiyonu” gibi). 

Bipolar bozukluk da çok öncelerden beri bilinen bir hastalık. 1921 yılında Kreapelin tarafından “Psikoz Manyak Depresif” ismiyle tanımlanmıştı. Ayrıca tarihi karakterler arasında bu hastalığa sahip birçok kişi var. Yani hastalık çok eski dönemlerden beri biliniyor, ama bipolar bozukluk ismi yeni

Depresyon (bezginlik, isteksizlik, elem tarzında duygulanım değişikliği, intihar ve ölüm düşünceleri, intihar girişimleri, enerji azlığı gibi belirtilerle karakterize) ve mani (aşırı hareketlilik, kendine güvende gerçekçi olmayan artış, engellenmeye karşı çabuk öfkelenme, bazen saldırganlık, uyku gereksiniminin azalması, riskli davranışlarla belirli) ya da hipomani (manik tablonun daha az şiddetlisi) dönemleriyle giden bir bozukluk. Tedavisinde dönemlerin tedavisi kadar, dönemlerin yinelenmesinin engellenmesi, yani koruyucu tedavi de önemli. Bu amaçla kullanılan belli başlı ilaçlardan biri lityum ve tıp tarihinin en ucuz ilaçlarından biri.

Obsesif kompulsif bozukluğa, ilaçların keşfinden önce “ruh kanseri” deniyordu

Obsesif kompulsif bozukluk halk arasında vesvese denen türde, rahatsız edici düşünceler ya da dürtülerin (obsesyonlar) olduğu, çoğu kez bunları önleyebilmek için bazı davranışların (kompulsiyonlar) yapılması zorunluluğu duyulan bir bozukluk. Obsesif kompulsif bozukluğa sahip hastalar, daha 1660 yıllarında yazılmış olgu sunumlarında tanımlanmıştı; ancak “obsesyon” ve “kompulsiyon” kavramları psikiyatri tarihinde ilk kez Esquirol tarafından kullanıldı (1838). 19. yüzyıl sonuna kadar bu belirtiler kültürlere göre depresyon ve psikoz kavramlarıyla yorumlanmıştı. Klinik tablo 1917 yılında Freud tarafından tanımlanarak yayınlandı. Henüz psikotrop ilaçlar keşfedilmiş değildi. Zaten ilaçların olmadığı dönemlerde psikanalize de yanıt vermediği için bu hastalık “ruh kanseri” diye biliniyordu. 

Travma sonrası ve akut stres bozuklukları, bir travmadan sonra ortaya çıkan ve kişinin normal işlevselliğini yitirmesine neden olan hastalıklar. I. Dünya Savaşı sırasında “bomba şoku” ya da “muharebe (savaş) nevrozu” olarak adlandırılıyordu. Vietnam Savaşı sonrasında konuya ilgi zirve yaptı

Mevsimsel depresyon farklı bir hastalık değil, depresyonun bir türü. Depresif dönemler daha çok sonbahar ve kış mevsimlerinde ortaya çıkıyor. Depresyon, Hipokrat zamanından beri biliniyordu; “melankoli” adıyla anılmış, kara safralı kişilerde ortaya çıktığı ileri sürülmüştü. Bugün tüm dünyada işgücü kaybına neden olan hastalıklar içinde ilk sıralarda geliyor. Dünyada 264 milyondan fazla kişi depresyonda. Israrlı mutsuzluğun olduğu ve ilgi ve zevk almanın azaldığı bir hastalık. Uyku ve iştahı bozabiliyor. Yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü yaygın.

Görüldüğü gibi bu hastalıkların piyasanın canlanmasıyla ilgisi yok. Çok uzun zamandır bilinen, yüzyıllar önceden tanımlanmış hastalıklar. O zamanlar bildiğimiz anlamda bir ilaç piyasası bile yoktu. Var olan durumdan yararlanmaya çalışan sektörlerin olması olağan. Ancak insanlara hasta olmadıkları halde hastalık yakıştırılıyor diye iddiada bulunmak, tarihsel olarak karşımıza konulan delillerle de çelişiyor.

#SalgınVar okuma rehberi

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitap hakkındaki çalışmaya dair Teyit ekibi tarafından yayınlanan 63 yazı bu rehberde yer alıyor.

Komplo teorileri hakkındaki yazıları okuyarak kitabın içinde düşülen genel yanılgıları anlayabilirsiniz: 

Manisalı eczacıları kim öldürdü?

Komplo Teorileri I: Aşırı şüpheci tutum etrafımızı sardığında

Komplo Teorileri II: Bilimsel görünme çabası

Komplo Teorileri III: Sağlığımızı korumak için ne yapabiliriz?

Bu bölümdeki yazılar Kara Kutu’nun yazım sürecine mercek tutuyor. Kitaptaki kaynak gösterimi, izlenen metodoloji ve tespit edilen intihaller sizi şaşırtabilir. Ayrıca kitapta yer alan ve Yalçın’ın konuşmalarından hareketle oluşturulan safsatalara ve daha fazlasına göz atabilirsiniz: 

Kara Kutu’nun yöntemi – I: Nasıl yazıldı? Nasıl basıldı?

Kara Kutu’nun yöntemi – II: Kaynakça nasıl hazırlanmış?

Kara Kutu’nun yöntemi – III: 30 farklı kaynaktan yapılan intihaller

Korelasyon nedensellik değildir

Kara Kutu’nun ‘kozmik odasındaki’ intihaller

Safsatalar I: Komplo teorilerini safsatalar ile süslemek

Safsatalar II: Hatalı akıl yürütmenin kitabı

Özellikle ‘doğallık safsatasını’ özümsedikten sonra homeopati üzerine iddiaları inceleyebilirsiniz:  

Homeopati: Sulandırılmış Tıp

Kapitalizm homeopatiyi teğet mi geçti? Sektöre genel bakış

ABD’deki en büyük kütüphanelerin homeopati okullarıyla ilişkisi olduğu iddiası dayanaksız

İDDİA 1: Patofizyoloji kürsülerinin 12 Eylül’den sonra kapatıldığı ve yıllardır bu dersin verilmediği iddiası

Türkiye’de tıp eğitimi nasıl kurumsallaştı?

Rockefeller’ın -muhtemelen- girmekte zorlanacağı diyarlarda modern tıp ve tıp müfredatı: Kuzey Kore örneği

Kara Kutu: Yüzleşme Vakti isimli kitabın üçüncü ve dördüncü bölümlerinde yer alan iddiaların ele alındığı yazılar bu bölümde: 

İDDİA 2: ABD ve Avrupa’da Augmentin’in evcil hayvanlarda kullanımının yasaklandığı iddiası

İDDİA 3: 12 yaşındaki her çocuğun kolesterol ilacı alması tavsiye edilmiyor

İDDİA 4: İlaçların farklı ülkelerde daha ucuz olmasının nedeni fiyat politikaları

İDDİA 5: Yan etkileri olan serzone isimli ilacın ‘henüz’ toplatıldığı iddiası

:point_right::skin-tone-2: İDDİA 6: Bazı psikiyatrik hastalıklar piyasayı canlandırmak için mi uyduruldu?

İDDİA 7: Beyindeki organik değişimler mutasyon anlamına mı geliyor?

İDDİA 8: Gebelikte antidepresan kullanımının bebekte otizm riskini artırdığı iddiası

İDDİA 9: Serotonin ile depresyon arasında ilişki yok mu?

İDDİA 10: Sadece çocuklar üzerinde ve belli bir evre için yapılan araştırmanın sonuçları genellenebilir mi?

İDDİA 11: ABD’deki yaygın ölüm sebepleri arasında ilaç yan etkilerinin dördüncü sırada olduğu iddiası

Aşılar kitapta önemli bir yer tutuyor. Çalışmamızın önemli bir kısmı, bu nedenle aşılar hakkındaki iddialara ayrıldı:  

Aşılar bağışıklığı zayıflatıyor mu? Vücudumuzun ‘askerleri’ nasıl çalışıyor?

Aşılarda bulunan maddeler o kadar ‘korkutucu’ mu?

Aşılar etkisiz mi?

Sürü bağışıklığı: ‘Benim çocuğum istersem aşılatmam’ denebilir mi?

KONDA: ‘Aşı zorunlu olmamalı diyenlerin önemli bir kısmı uluslararası şirketlerin bizi hasta etmek istediğini düşünüyor’

Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de aşı çalışmaları

İDDİA 12: Türkiye’de ilk aşı kampanyasının 1985’te yapıldığı iddiası

İDDİA 13: Türkiye’de zorunlu aşı uygulaması olduğu iddiası

İDDİA 14: Menenjit aşısının 2013 yılında aşı takvimine eklendiği iddiası

İDDİA 15: Almanya’daki zorunlu kızamık aşısı yasasının ‘kıl payıyla’ kabul edildiği iddiası

İDDİA 16: Almanya’da çocuk doktorlarının yüzde 92’si çocuğunu aşılatmıyor iddiası

Finlandiya İngiltere İrlanda Hollanda ve İsveç’te aşıların zorunlu olmaması ne anlama geliyor?

İDDİA 17: FDA’da görevli Morris’in grip aşısı hakkındaki açıklamayı 2009’da yaptığı iddiası

İDDİA 18: İsrail’de hiç aşı yapılmadığı iddiası

Wakefield I: Aşı ve otizm arasındaki ilişki olduğu iddiaları nereden çıktı?

Wakefield II: Kızamık virüsü için aşı patenti almış

Wakefield III: Otizmli ailelerin avukatlarından para aldı

Aşı ve otizm arasında bağ olduğu tartışmalarını kimler kitleselleştirdi?

Aşı otizm arasında bağ olduğunu söyleyenlerin bilimsellik iddiası

Bugün 50’lerinde olanların çocukluğunda çevrelerinde otizmli çocuk yok muydu? 

İDDİA 19: İki yaşındaki bir çocuğun enjeksiyon yoluyla aldığı civa miktarı 100 gramdan 237 grama yükseldi iddiası

İDDİA 20: Neil Z. Miller aşı karşıtı derneklerle ilişkili

İDDİA 21: Houweling makalesinde aşıların zararlarından bahsetmiyor

İDDİA 22: Prof. Dr. Claire-Anne Siegrist aşının uzun dönemdeki faydalarının bilindiğini belirtiyor

İDDİA 23: Kızamık aşısının kadınların yüzde 55’inde romatoit artrit gelişmesine neden olduğu iddiası

İDDİA 24: Boğmaca aşısından sonra bebeklerin normalden yedi kat daha fazla hayatını kaybettiği iddiası

Difteri tetanoz ve boğmaca aşılarının ani bebek ölümü vakalarıyla bağlantısı yok

İDDİA 25: Aşıların kısırlığa neden olduğunu gösteren bir kanıt yok

İDDİA 26: Aşılarda kullanılacak antijenleri patent sınırlamaları mı belirliyor?

İDDİA 27: Gluten ve kazeinin otizme yol açtığını gösteren bulgu yok

Aşı üretimi kâr maksimizasyonuna dayanıyor ve bu halk sağlığını tehdit ediyor

Facebook’un reklam politikası Kara Kutu’daki aşı karşıtı iddiaların yayılımını engelledi mi?

Son olarak Kara Kutu’da modern tıbbın karşısına anti kapitalizmin konduğunu görüyoruz. Tıp ve anti kapitalizm ilişkisine dair yazılar aşağıdaki gibi:

Sosyalist deneyimlerde modern tıp: Sovyetler Birliği

Tıbbi enternasyonalizm: Küba

Bastırılmış bir deneyim: Allende ve Şili

Yazar

Teyit & Türkiye Psikiyatri Derneği

Kaynaklar

Öncü Bedriye, Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğunun Tarihçesi, 2012

Simavi Vahip, Bipolar Depresyon. Klinik Psikiyatri 2004

Yener Özen, Psikolojik Travmanın İnsanlık Kadar Eski Tarihi, 2017

Dünya Sağlık Örgütü, Depresyon 

Kapak görseli: Lydia Fu

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Yazar

Teyit & Türkiye Psikiyatri Derneği

Kaynaklar

Öncü Bedriye, Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğunun Tarihçesi, 2012

Simavi Vahip, Bipolar Depresyon. Klinik Psikiyatri 2004

Yener Özen, Psikolojik Travmanın İnsanlık Kadar Eski Tarihi, 2017

Dünya Sağlık Örgütü, Depresyon 

Kapak görseli: Lydia Fu