Avustralya’da ters harita kullanıldığı iddiası

İDDİA: Avustralya'da okullarda ve devlet kurumlarında ters harita kullanılıyor.

YANLIŞ

Sosyal medyada zaman zaman gündeme gelen paylaşımlarda, Avustralya’da okullarda ve devlet kurumlarında south-up harita yani kuzey yukarı-güney aşağı yön sisteminin tam tersi olan güney yukarı-kuzey aşağı harita kullanıldığı iddia edildi.

Ancak iddia gerçeği yansıtmıyor.

South-up haritalar (reverse harita/ters harita) günümüzde yalnızca Avustralya’da hediyelik eşya dükkanlarında satılmak üzere eğlence amaçlı ya da insanların bakış açısını değiştirmek, problemlere farklı çözüm yolları geliştirme yeteneğini arttırmak, kalıplaşmış fikirlerin dışına çıkmayı teşvik etmek için çeşitli alanlarda kullanılıyor. Buna okullar da dahil.

Ancak Avustralya’daki okulların resmi müfredatlarının kapsamlarını belirleyen Australian Curriculum, Assessment and Reporting Authority’nin Coğrafya müfredatına ilişkin yayınladığı bilgiler arasında bu haritaları kullandığına ilişkin herhangi bir bulgu yok. Yine aynı şekilde devlet kurumlarında da bu tür haritalar kullanılmıyor.

Arama motorlarında yapılacak bir araştırma sonucu Avustralya’daki birkaç okulun sınıf görsellerine ulaşmak mümkün. Aşağıda birkaç örnek fotoğrafta da görülebileceği üzere duvarda asılı haritalar tüm dünyanın kullandığı kuzey-yukarı haritalar. Bu haritalardaki tek fark Avustralya’nın biraz daha batıda yer alıyor olması.

Avustralya’daki başka bir sınıftan görüntü:

Ayrıca Avustralya Hükümeti’nin Jeoloji Bilimleri hakkında bilgi veren resmi web sitesinde Jeolojik Eğitim Merkezi’nin Sanal Turu’nda da haritanın ters harita olmadığı görülebilir.

Ters harita (South-up harita) tarihi ve anlamı

Bu haritalar ilk kez 1900’lü yılların başında Uruguaylı ressam Joaquin Torres Garcia tarafından yapıldı (America Invertida). Bu çalışma eleştirmenler tarafından Amerikan kültür emperyalizmine ve Amerika’nın Avrupa kolonizasyonunda kök salmış olan diğer kartografik ve kültürel normlarına karşı koymak amacıyla sosyopolitik bir sanatsal çalışma olarak yorumlandı.

McArthur’un Evrensel Düzeltme Haritası ise 1979’da dünyanın ilk modern güney haritasını çıkardı ve Avustralya Günü’nde sunuldu. Bu haritada Avustralya yukarıda yer alıyordu. Bugüne kadar 350 bin kopya satıldı.

South-up haritaların tarihi incelendiğinde genel olarak sosyo-politik nedenlerle ortaya çıkmış olduğu görülüyor. Bunun sebebinin ise kuzeyin “iyilik-zenginlik-refah-yukarıda olma”, güneyin ise “kötülük-fakirlik-karmaşa-aşağıda olma” yaygın algısının ve dünyanın Amerika ve Avrupa dışında kalan ülkelerinin buna bağlı olarak oluşan tepkisinin olduğu düşünülebilir.

Bununla birlikte, Boston Devlet Okulları’nda artık Merkatör Projeksiyon sistemiyle oluşturulmuş, Avrupa ve Amerika’yı daha büyük gösteren geleneksel haritaların yanı sıra 1970 yılında yaratılan ve karasal büyüklükleri daha doğru bir şekilde yansıtan Gall-Peters Projeksiyon haritalarının da kullanılması planlanıyor. Bostan Devlet Okulları’nın resmi internet sayfasından yapılan bir açılama şu şekilde:

450 yıldan fazla bir süredir Avrupa’dan yola çıkarak akılda kalıcı olarak geliştirilen geleneksel Mercator harita projeksiyonu, Grönland’ın geniş ve buzulsuz bir arazi olduğunu düşünmemizi sağlayarak güney yarım kürenin boyutunu göz ardı ediyor. Grönland ve Afrika, bir Mercator Haritası’nda benzer şekilde görünse de, aslında Afrika’dan 14 kat daha küçüktür.

Gall-Peters Projeksiyon

Ayrıca Avustralya Dışişleri ve Ticaret Bakanlığı’nın resmi web sitesinde ticaret yaptıkları ve ilişki kurdukları ülkeleri gösterdikleri interaktif harita da ters harita değil.