Avrupa’da salgın nedeniyle gıdanın karneye bağlandığı iddiası

İDDİA: Avrupa'da yeni koronavirüs (Covid-19) sebebiyle gıda alışverişi karneye bağlandı.

YANLIŞ

Yeni Akit ve Bedir Haber gibi haber sitelerinde paylaşılan haberlerde, Avrupa’da yeni koronavirüs (Covid-19) salgını sebebiyle gıda alışverişinin karneye bağlandığı iddia edildi. Yeni Akit aynı iddiayı 19 Mart 2020 tarihli gazetenin birinci sayfasında yer verdi.

Ancak iddia doğru değil. Bazı market zincirlerinin gıda satın alımında adet sınırlandırması getirmeleri, Avrupa’nın genelini kapsayan bir “karne” uygulamasına işaret etmiyor. 

Gıda alışverişinde “karne” uygulaması yok

Avrupa genelinde Covid-19 sebebiyle gıda alışverişinin karneye bağlandığını söylemek mümkün değil. Bazı market zincirlerinin aldıkları müstakil kararlar var. Örneğin İngiltere’den Tesco ve Asda, müşteri başına üç ürün kısıtlaması getirdiğini ve çoklu satın alma promosyonlarını kaldırdığını duyurdu. Sainsbury market zinciri ise 17 Mart’tan itibaren aralarında tuvalet kağıdı, sabun ve sütün de bulunduğu popüler ürünlere iki adet satın alma sınırlaması getirdi. 

Avrupa’da yetkililer, ülkeleri genellikle tüketicilerin panik olmaması gerektiğini, yeterli stokları olduğunu ve tüketicilerin “yeteri kadar” alışveriş yapmaları gerektiğini ifade ediyor

Zamansal kısıtlamalar var, karne uygulaması yok 

İddiada yer alan Bielefeld bölgesinde 12 Mart 2020’de yayınlanan genelgede, halen açık olan satış noktalarına hijyen için önlem almaları, erişimi kontrol etmeleri, mümkünse nakit kullanmamaları ve kuyruklardan kaçınmaları tavsiye ediliyor. Bu tavsiyelerden biri de, markette sosyal mesafeyi hatırlatmak için her 20 dakikada tekrarlanan anonslar. Fakat öneriler arasında, gıda karnesi yer almıyor.

Almanya’da salgına karşı alınan önlemler kapsamında, yalnızca süpermarket, eczane, banka, postane ve önemli hizmet verdiği varsayılan diğer mağazalar açık kalacak; restoranların yalnızca sabah 06.00 ile akşam 18.00 arasında açılmasına izin verilecek. Önlemler arasında gıda karnesi uygulaması yok; yalnızca zamansal kısıtlamalar söz konusu. 

Kaynak: AP Photo – C. Furlan 

Hükümet yetkilileri stok yapılmaması yönünde uyarıda bulunsa da, ülkenin bazı bölgelerinde gereğinden fazla alışveriş yapıldığı ifade ediliyor. Almanya’nın en büyük tedarik zincirlerinden olan dm ve Rossman hala açık. Rossman ürün satın alma adetinde herhangi bir kısıtlama yapmazken dm, bazı ürünlerde adet kısıtlaması getirdiğini söylüyor. Kısıtlanan ürünler arasında dezenfektan, sabun, makarna, pirinç, tuvalet kağıdı, bebek mamaları da var ve ürün başına üç adet satın alınabiliyor. Bonn’daki Edeka isimli perakende gıda tedarikçisi, müşterilerin sosyal mesafelerini korumaları için uyarı anonsları yapıyor. Lidl ve Aldi ise herhangi bir adet kısıtlaması getirmedi.

Yine de ülke genelinde “karne ile alışveriş” gibi bir uygulama söz konusu değil. Alınan kısıtlamalar hükümetin uyguladığı karne yaptırımını değil, market zincirlerinin kendi özellerinde aldıkları stok önlemlerini gösteriyor. 

Ayrıca Alman perakende kooperatifi REWE Group, ürün satışına sınır konup konulmayacağına karar vermenin mağaza yöneticilerine bağlı olduğunu söyledi

Fransa’da alınan önlemler

Fransa’da da durum farklı değil. İnsanlar gıda stoklamamaları konusunda uyarılsalar da gereğinden fazla gıda alışverişi yapıyorlar. Rfi’nin haberine göre bazı insanlar süpermarketlerin kaç paket makarna ve kuru gıda alabileceğini sınırlaması gerektiğini düşünüyor fakat ülke genelinde böyle bir kısıtlama yok. Marketlerin koronavirüse karşı aldığı önlemlerden en yaygını, sosyal mesafeyi korumak için aynı anda alınan müşteri sayısında kısıtlamaya gidilmesi. Bu yüzden marketler önünde uzun sıralar da oluştu.

Sosyal mesafeyi korumaya yönelik benzer uygulamalar Türkiye’de de var. Qnb Finansbank, sosyal mesafeyi korumak adına bankaya kontrollü sayıda müşteri alarak işlemlerini gerçekleştirildiğini açıkladı. 

Koronavirüs salgınından en çok etkilenen ülkelerin başında gelen İtalya’da da gıda alışverişinde karne uygulaması bulunmuyor. Gıda satışı yapan dükkanlar, Cumartesi ve Pazar günleri de açık kalabiliyor, ancak kişiler arası asgari mesafeye dikkat edilmesi için müşterilerin dükkanlara sınırlı sayıda giriş yapması tavsiye ediliyor. Müşterilerin marketlere sırayla alınması sebebiyle, market kuyruklarının uzadığı belirtiliyor. İngiltere, Almanya ve Fransa örneklerinde olduğu gibi, İtalya’da gıda stoku problemi yok.

Karneye bağlamak nedir? 

Türk Dil Kurumu’na göre karneye bağlamak, kişilerin belli durumlarda bir haktan yararlanmaları için bir kuruluş tarafından belge verilmesi anlamına geliyor. Diğer bir deyişle piyasada kıt olan malı tüketicilere paylaştırmak amacıyla belge verilmesine dayanan tayınlama yöntemi

Avrupa’da gıda alışverişinde karne uygulaması, İkinci Dünya Savaşı Savaşı sırasında zirve yapmıştı. İngiltere ve Almanya gibi savaştan etkilenen ülkelerde şeker, yumurta ve et gibi temel gıdalarda karne uygulamasına gidildi. Almanya karne uygulamasını 1950’de sonlandırırken, İngiltere 1954’de sonlandırdı. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa’da  gıda alışverişinde karne uygulaması yapılmadı. 

Sonuç olarak iddia doğru değil. Avrupa’da gıda alışverişinde karne uygulaması söz konusu değil. Alınan stok sınırlama önlemleri, market zincirleri özelinde değişiyor. İddia, çarpıtmaya örnek.

Kaynaklar

Grimsby Telegraph, Tesco announces major shopping restrictions in response to coronavirus and panic-buying, 18 Mart 2020

The Guardian, UK supermarkets impose tight new rules to prevent hoarding, 18 Mart 2020

The Guardian, UK supermarket restrictions: what you need to know, 19 Mart 2020

Food Navigator, Coronavirus: Europe calls for calm as food shortage fears spark panic buying, 16 Mart 2020

Westfalen Blatt, Bielefeld'da korona zamanı alışveriş, 20 Mart 2020

Politico, Merkel announces ‘radical measures’ to limit spread of coronavirus, 16 Mart 2020

Deutch Well, German supermarkets report coronavirus panic buying, 1 Mart 2020

Rossmann, Covid-19 hakkında güncel bilgiler

DM, Covid-19 hakkında son haberler

General Anzeiger, Economic boom for Bonn food retailers, 21 Mart 2020

The Telegraph, UK supermarket restrictions: how local grocery shops are introducing rationing to fight food shortages, 21 Mart 2020

RFI, Panic-buying grips Paris as coronavirus lockdown kicks in, 17 Mart 2020

France Inter, Koronavirüs: Lille'den Nice'e, süpermarketlerin önünde uzun sıralar, 16 Mart 2020

Qnb Finansbank, Koronavirüs salgınına karşı bankamızca alınan tedbirler, 18 Mart 2020

Comune Milazzo, Yeni Koronavirüs, sorular ve cevaplar: Bilmeniz gereken her şey

Daily Mail, Italy's three-foot rule: Passengers and shoppers keep their distance, 10 Mart 2020

Türk Dil Kurumu, Karne

İktisat Sözlüğü, Karneye bağlama nedir?

National Library of Australia, Germany ends rationing, 18 Ocak 1950

Imperial War Museum, Rationing in the Second World War, 8 Ocak 2018

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Grimsby Telegraph, Tesco announces major shopping restrictions in response to coronavirus and panic-buying, 18 Mart 2020

The Guardian, UK supermarkets impose tight new rules to prevent hoarding, 18 Mart 2020

The Guardian, UK supermarket restrictions: what you need to know, 19 Mart 2020

Food Navigator, Coronavirus: Europe calls for calm as food shortage fears spark panic buying, 16 Mart 2020

Westfalen Blatt, Bielefeld'da korona zamanı alışveriş, 20 Mart 2020

Politico, Merkel announces ‘radical measures’ to limit spread of coronavirus, 16 Mart 2020

Deutch Well, German supermarkets report coronavirus panic buying, 1 Mart 2020

Rossmann, Covid-19 hakkında güncel bilgiler

DM, Covid-19 hakkında son haberler

General Anzeiger, Economic boom for Bonn food retailers, 21 Mart 2020

The Telegraph, UK supermarket restrictions: how local grocery shops are introducing rationing to fight food shortages, 21 Mart 2020

RFI, Panic-buying grips Paris as coronavirus lockdown kicks in, 17 Mart 2020

France Inter, Koronavirüs: Lille'den Nice'e, süpermarketlerin önünde uzun sıralar, 16 Mart 2020

Qnb Finansbank, Koronavirüs salgınına karşı bankamızca alınan tedbirler, 18 Mart 2020

Comune Milazzo, Yeni Koronavirüs, sorular ve cevaplar: Bilmeniz gereken her şey

Daily Mail, Italy's three-foot rule: Passengers and shoppers keep their distance, 10 Mart 2020

Türk Dil Kurumu, Karne

İktisat Sözlüğü, Karneye bağlama nedir?

National Library of Australia, Germany ends rationing, 18 Ocak 1950

Imperial War Museum, Rationing in the Second World War, 8 Ocak 2018