Avrupa Merkez Bankasının üzerinde Atatürk portresi bulunan sıfır avroluk banknotlar bastırdığı iddiası

İDDİA: Avrupa Merkez Bankası üzerinde Atatürk portresi olan banknotlar bastırdı.

YANLIŞ

Sosyal medyada, Sözcü, Sputnik, Yeni Mesaj ve HaberTürk gibi internet sitelerinde paylaşılan bir iddiaya göre Avrupa Merkez Bankası (European Central Bank, ECB) üzerinde Mustafa Kemal Atatürk’ün portresi bulunan sıfır avro değerinde banknotlar bastırdı.

Twitter’da 26 Ocak 2019’da gazeteci Ersoy Dede’nin de paylaştığı iddia şimdiye kadar yaklaşık 100 retweet ve 425 beğeni aldı.

Ancak Avrupa Merkez Bankasının üzerinde Atatürk portresi olan sıfır avro değerinde banknotlar bastırdığı iddiası doğru değil. Söz konusu banknotlar 0 Euro Bank Notes adlı bir şirket tarafından Fransa’daki Oberthur basım evinde hediyelik eşya olarak tanıtım amaçlı basılıyor. 0 Euro Bank Notes, Avrupa Merkez Bankasının yetkilendirdiği EBM (Euro Banknote Memory) isimli lisans sahibi bir şirketin çatısı altında bulunuyor. Avrupa’da bu işi yapan birçok şirket var. Avrupa Merkez Bankası sıfır avro değerinde banknotlar basmıyor. Avrupa Merkez Bankasının tek bir darphanesi de bulunmuyor. Avrupa Birliği (AB) üyesi ve avro kullanan her ülkenin Merkez Bankası darphanelerinde Avro basılabiliyor.

Atatürk portreli banknotları 0 Euro Bank Notes şirketi bastırmış

Haber sitelerinde yer alan videoda iddia konusu banknotu tanıtan bir kişi görülüyor. 26 Ocak 2019’da İhlas Haber Ajansı’nın YouTube kanalında da yer alan videoda Özgür Honça, elindeki Mustafa Kemal Atatürk portreli banknotlar hakkında bilgi veriyor.

Haberin devamında Özgür Honça’nın şu cümlelerine yer veriliyor.

“Bir akşam beni takip eden arkadaşlarımdan biri (İbrahim Gölgeli) beni aradı ve ‘Avrupa’da yaşıyorum, Avrupa Merkez Bankası bu tür paralar basıyor, bu konuda öncü olmak istiyorum. Yardımcı olur musun?’ dedi, ben de kabul ettim. Fakat tuhaf geldi, Avrupa Merkez Bankası bizim paramızı neden bassın diye düşündüm, sonra bir ön çalışma yaptım. İlk başta olabilirliği konusunda endişelerim vardı. Paranın tasarımını Hollanda vatandaşı bir tasarımcımız (Christian Petermann) üstlendi. O konuda benim de yardımlarım oldu. Sonraki süreçte paraya son halini verdik ve basım takvimin beklemeye geçtik. Teslim ettikten kısa bir sonra paranın basılmasına ilişkin Avrupa Merkez Bankası’ndan ön onayın alındığına dair bilgi geldi. 3 hafta sonra da para basıldı”.

Honça’nın bahsettiği İbrahim Gölgeli ismi internette aratıldığında karşımıza 0 Euro Bank Notes isimli bir şirketin internet sitesi çıkıyor. Gölgeli’nin ismi burada “Satış ve Destek” sorumlusu olarak geçiyor. Gölgeli’nin Facebook profil sayfasından kendisinin paraları inceleyen bir çalışma sahası olan nümismatik ile ilgilendiği anlaşılıyor. Ayrıca iddia konusu haber videosunda çeşitli bilgiler veren Özgür Honça’nın da ismi şirketin iletişim listesinde geçiyor. Honça ayrıca şirketin Türkiye’deki satış direktörü.

İnternet sitesinde yer alan bilgilere göre İbrahim Gölgeli’nin de parçası olduğu 0 Euro Bank Notes, European Souvenir Bank N.V. isimli bir şirketin parçası. Bu şirket Avrupa geneline hediyelik ve hatıra eşya olarak sıfır avro satışı yapıyor.

Ayrıca şirketin internet sitesindeki “Üretim ve Dağıtım” kısmında şirketin ECB standartlarına göre banknot basımı gerçekleştirdiği, bu nedenle ticari bir marka olarak tescillendiği ifadeleri de bulunuyor. Üretilen hediyelik banknotların boyutunun piyasada bulunan 20 Avroların boyutuna eş olduğu da ayrıca belirtiliyor.

“İlk ‘sıfır avroluk banknotlar’ 2016 yılında basılmış ve koleksiyonerlerin ilgisini çekmiş. Aralık 2018 itibariyle dünya genelinde 850 adet hediyelik avro banknotu bulunuyor.”

Şirketin Facebook sayfasında 12 Aralık 2018’de yapılan bir paylaşımda da söz konusu banknotların seri numarasının TUAA olduğu, basıma 10 Kasım 2018’de (Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümünün 80. yılında) başlandığı, 1. serinin söz konusu banknotlar olduğu ve serinin devamında Türkiye’nin diğer Cumhurbaşkanlarına da yer verileceği bilgisi bulunuyor.

Yani iddia konusu banknotların bu şirket tarafından basıldığı anlaşılıyor. Şirketin Instagram hesabındaki paylaşımlarda da 26 Ocak 2019’da basında yer alan “Atatürk banknotu” haberlerine yer verildiği görülüyor.

9 Aralık 2018 tarihli başka bir Facebook paylaşımında İbrahim Gölgeli ve Özgür Honça’nın ismi söz konusu banknotların basımıyla ilgili bilgiler verilerek geçiyor.

Şirketin internet sitesininin anasayfasında Atatürk portreli banknotların tanıtımı için “Kemal has arrived” ifadesi kullanıldığı görülüyor. Tanıtımda ayrıca söz konusu banknotların 5 bin adet basıldığı bilgisi de bulunuyor.

Şirket daha önce de Hollanda’nın Maastricht kenti için hatıra olarak sıfır avroluk banknotlardan üretmiş.

0 Euro Bank Notes şirketi söz konusu banknotların Türkiye’deki satışı için Kapalı Çarşı’daki bir işletme ile anlaşmış.

Atatürk portreli hediyelik banknotlar Fransa’da basılıyor

Numismag’de 27 Ocak 2019’da yer alan bir habere göre 0 Euro Banknotes iddia konusu banknotları Fransa’da bulunan Oberthur basım evinde bastırıyor. Oberthur Fiduciaire’in internet sitesinde yer alan bilgilere göre ise basım evinin ECB’den aldığı bir onay bulunuyor. Yukarıda aktarılan ve sıfır avroların üzerindeki bir çeşit dijital güvenlik kodu olan Oberthur kodu da bu şirletin geliştirdiği bir kod. Oberthur kod basılan hediyelik avroların güvenilir olduğunu söylüyor.

Euro Commemorative’de ise Atatürk portreli banknotların 19 Avro’ya satıldığı görülebiliyor.

Şirketin Avrupa Merkez Bankası’ndan aldığı bir ön onay bulunmuyor

teyit.org, konu hakkında daha ayrıntılı bilgi almak için Avrupa Merkez Bankası (ECB) basın departmanına ulaştı. ECB yetkilisi söz konusu şirket hakkında bilgileri olmadığını ve normal şartlar altında bu tip sıfır avro üretimi yapan şirketlerin merkez bankasından resmi bir onay almaları gerektiğini belirtti.

Bunun üzerine teyit.org sosyal medya üzerinden 0 Euro Banknotes’a ulaştı. Şirket konuyla ilgili soru üzerine 27 Ocak 2019’da Numismag’da yer alan bilgileri tekrar etti. Numismag’da yer alan bilgilere göre Özgür Honça hediyelik sıfır avro üretimi için daha önce Avrupa Merkez Bankası’ndan onay almış Fransız EBM (Euro Banknote Memory) şirketi ile anlaşmış. Aynı zamanda bu şirket hediyelik eşya olarak sıfır avro konseptinin yaratıcısı.

Şirketin internet sayfasında ECB’den onaylı oldukları ifadesi yer alıyor. Ayrıca EBM Avrupa’da farklı ülkelerde bulunan ve sıfır avro üretimi yapan şirketleri de kendi lisans çatısı altında birleştirmiş. Şirket, Almanya, İspanya, Lüksemburg, Portekiz, İsviçre ve Slovakya’da bu işi yapanlara bir çeşit lisans vermiş. Fakat Mustafa Kemal Atatürklü sıfır avroyu basan şirketin bu listede adı geçmiyor. Numismag’deki bilgilerin ise EBM tarafından verildiği belirtiliyor. Yani iddia konusu banknotları üreten şirket EBM tarafından lisanslandırılmış olabilir. Avrupa Merkez Bankası’nın şirketten haberinin olmaması bu nedenle makul görünüyor.

Dünya üzerinde üretilmiş ve hala üretilen banknotlar hakkında bilgilerin bulunduğu Banknote World isimli internet sitesinde yer alan bilgilere göre sıfır avroluk hediye banknotların basımı ECB’nin yetkilendirdiği şirketler tarafından yapılıyor. teyit.org’un ulaştığı ECB yetkilisi de bu yetkilendirmenin olası bir “sahte para basımına” mahal vermemek için söz konusu olduğunu belirtti.

ECB’den alınan izin konusunda bilgi almak için teyit.org Richard Faille’e de ulaşmaya çalıştı fakat şimdiye kadar herhangi bir dönüş alınamadı. Fakat Slovakya Spectator isimli bir internet sitesinde Faille’nin ECB’den aldığı onayın aktarıldığı görülüyor.

Yukarıda bahsedilen Euro Note Souvenir isimli şirket de 2016’dan beri İrlanda’da hediye amaçlı sıfır avroluk banknotlardan üretiyor.

İddia banknotlar ile piyasadaki avrolar arasında birçok fark bulunuyor

Avrupa Merkez Bankası (ECB) resmi internet sitesinden halihazırda basılan banknotların bilgisine ulaşılıyor. 5, 10, 20, 50 ve 100 Avro değerinde banknotlar çeşitli güvenlik önlemleri alınarak basılıyor. ECB’de yer alan bilgilere göre sıfır avroluk banknotların basımı yapılmıyor.

İnternet sitesinde basılan banknotların üzerindeki güvenlik önlemi amaçlı dijital baskı tekniklerinden bahsediliyor. İddia konusu banknotlar ve ECB’de basılan banknotlarının yüzeylerinde yer alan ibarelerin birbirinden tamamen farklı olduğu görülüyor.

İlk olarak ECB’nin denetiminden geçen ve piyasada karşılık bulan avrolarda ön yüzün kenarlarında güvenlik şeritleri bulunuyor. İddia konusu banknotlarda ise bu güvenlik şeritlerine rastlanmıyor.

Piyasada bulunan banknotların ön yüzünün sol üst köşesinde düz bir AB bayrağı ve altında bir imza göze çarparken iddia banknotlarda dalgalanan bir AB bayrağı bulunuyor. En dikkat çekici özellik ise iddia konusu banknotların yine ön yüzünün alt kısmında bulunan “EURO SOUV-ENIR” ifadesi. “Souvenir” kelimesi İngilizce’de “hediyelik eşya” anlamına geliyor.

İnternette hediyelik eşya ve hatıra olarak sıfır avro değerinde banknotlar basan euronotesouvenir isimli şirketin sitesinde yer alan bilgilerle gerçek banknotların ve iddia konusu banknotların daha ayrıntılı bir karşılaştırmasını yapabilmek mümkün.

Hediyelik olarak basılan hatıra banknotlarının ön yüzünde dalgalanan bayrağın yanında banknotun basım yılı ve seri numarası bulunuyor. Yine ön yüzünde yer alan ve bastıracak kişi ya da kurumun isteğine göre yer alacak fotoğrafın alt kısmında ise bastırılan paranın ülkesinin kodu, bir tür dijital güvenlik programı olan Oberthur’un kodu, ve 6 haneli bir sayı yer alıyor. Ön yüzün üst kısmında ise piyasada satışta olan avrolardan farklı bir gri hologram bulunuyor.



İddia banknotun üzerindeki farklı gri hologram, dalgalanan AB bayrağının yanındaki sayılar (Dikkatli bakıldığında “2019-01” yazdığı fark edilebiliyor.) ve Atatürk portresinin altında “TUAA004781” ibaresi görülebiliyor.

Ayrıca hediyelik eşya olarak basılan banknotların arka yüzlerinde piyasada olan avrolardan farklı bir güvenlik şeridi yer alıyor. İddia banknotlardaki güvenlik şeridinin de bunun aynısı olduğu söylenebilir.



İddia banknotların arka yüzündeki güvenlik şeridinin hediyelik eşya olarak basılan banknotlardaki güvenlik şeridiyle aynı olduğu görülüyor.

Daha önce hediyelik eşya olarak Marx avroları da basılmıştı

13 Ağustos 2018’de Sputnik’te yer alan bir habere göre filozof Karl Marx’ın doğum yeri olan Almanya’nın Trier kentinde de Marx’ın 200. doğum yılı hatırası olarak sıfır avroluk banknotlar basıldı. Trier Belediyesinin internet sitesinden söz konusu hatıra banknotlara ulaşmak mümkün. Sitede Karl Marx banknotlarının 3 Avrodan satışa sunulduğu görülüyor.

Satışta olan sıfır Marx Avrolarının üzerinde de aynı hologram işaretini görmek mümkün. Her iki hediyelik ürün karşılaştırıldığında tasarımın birebir aynı olduğu görülebiliyor.

Üzerinde Karl Marx’ın bir portresi olan avrolarda da dalgalanan AB bayrağı yanında bir imza, avronun arka yüzünde farklı türde bir güvenlik şeridi ve ön yüzünde “XEAN123456” ibaresi bulunuyor.

Marx ve Atatürk banknotları karşılaştırıldığında iddia konusu banknotların hediyelik eşya ve tanıtım amaçlı olarak satılan sıfır avro olduğu daha net anlaşılıyor.

Hediyelik sıfır avro basımı yapan başka şirketler de var

Nümizmatik çalışmaları ile ilgili haberlere yer veren Numismag’ın internet sitesinde 25 Haziran 2017’deki bir röportajda Avrupa’daki sıfır avroluk banknotların yaratıcısı Fransız Richard Faille’nin açıklamalarına yer veriliyor. EBM’in genel direktörü Faille, röportajda kendi şirketinin 2015 yılından beri söz konusu hediyelik banknotları ürettiğini ve 2017 itibariyle Portekiz, İspanya, Slovakya, Belçika ve Almanya gibi ülkelere de satışlar gerçekleştirdiklerini ifade ediyor. Faille ayrıca kendi üretimi banknotların Avrupa’daki bazı müzelerde sergilendiğinden de bahsediyor. Banknote World isimli internet sitesinde de üzerinde çeşitli kişilerin portreleri ya da belirli tarihi mekanların resimleri olan sıfır avroluk banknotların 2 ila 4 Avro arası fiyatlardan satışta olduğu görülebiliyor.

Avrupa Merkez Bankası’nın tek bir darphanesi bulunmuyor

ECB’nin internet sitesinde yer alan bilgilere göre Merkez Bankası’nın tek bir darphanesi bulunmuyor. AB üyesi ve Avro para birimini kullanan bütün ülkelerin Merkez Bankası Darphanelerinde (National Central Banks, NCB) avro basılabiliyor. Örneğin Almanya, İtalya ve Fransa’nın Merkez Bankalarında 2017 yılında 50 Avroluk banknotlardan toplam 1,7 milyar adet basılmış.

İnternet sitesinde yer alan bilgilere göre ECB, para basım hacimlerini birkaç NCB’ye tahsis ediyor ve bu da paraların toplam yıllık üretimin belirli bir oranını sağlıyor. Parayı basan ilgili banka, ayrılan payın üretim maliyetlerini üstleniyor. Avro stokları yine basımı yapan merkez bankası darphaneleri tarafından yapılıyor.

Kaynaklar

European Central Bank (Avrupa Merkez Bankası) resmi internet sitesinde yer alan bilgiler

Euro Note Souvenir, Hediyelik banknotların üretimi ve şekilleri hakkında bilgiler

YouTube, ECB’nin avrolarda aldığı güvenlik önlemlerini anlatan bir video, 17 Eylül 2018

0 Euro Bank Notes şirketinin internet sitesinde yer alan bilgiler

Facebook, İbrahim Gölgeli’nin profili

Facebook, Şirketin iddia konusu banknotları paylaştığı gönderi, 12 Aralık 2018

Numismag, Richard Faille ile yapılan röportaj, 25 Haziran 2017

Trier Belediyesinin internet sitesinde yer alan bilgiler

Banknote World, Sıfır avroların anlatıldığı bölüm

Numismag, EBM’den alınan bilgiler, 27 Ocak 2019

Euro Banknote Memory

Oberthur Printing House

Euro Commemorative, Atatürk portreli sıfır avroların satın alınabileceği site