Araştırma: Yanlış bilgi uyarıları sahte haberlerin sosyal medyada yayılmasını yavaşlatabilir

Bu içerik ilk kez 28 Nisan 2020 tarihinde Science Daily tarafından yayımlanmış ve Teyit tarafından çevrilmiştir.

Sosyal medyada sahte haberlerin yayılması, 2020 ABD Başkanlık seçimleri için vahim sonuçlar doğurabilecek tehlikeli bir eğilim yaratıyor. Gerçekten de araştırmaların ortaya koyduğu üzere, halkın sahte haberlerle olan etkileşimi, ana akım kaynaklardan gelen meşru haberlere oranla daha yüksek. Bu da sosyal medyayı propaganda için güçlü bir kanal haline getiriyor.

Dezenformasyon, yani kasten üretilen yanlış bilginin yayılımıyla ilgili yeni bir çalışmaya göre, haber başlıkları, teyitçiler, halk, haber medyası ve hatta yapay zekadan gelen güvenilirlik uyarılarıyla eşleştirilirse, insanların bu haberleri paylaşma isteğini azalabilir. Ancak bu uyarıların yarattığı etki, siyasi yönelim ve cinsiyete göre değişiyor. Doğru bilgiyi arayanlar için iyi haber ise şu: Resmi teyit kaynaklarına güven neredeyse sonsuz.

Çalışma, New York Üniversitesi Tandon Mühendislik Fakültesinde Bilgisayar Bilimi ve Mühendisliği Profesörü Nasir Memnon ile yine aynı üniversitenin aynı fakültesinde misafir araştırma profesörü ve Indiana Bloomington Üniversitesi Luddy Bilişim, Programlama ve Mühendislik Fakültesi öğretim üyesi Sameer Patil tarafından yürütüldü. Çalışmada, okurları hatalı ya da doğru olmayan haber başlıkları konusunda uyarmak için tasarlanmış birtakım yanlışlık bildirimlerinin etkisi de incelendi.

“Güvenilirlik Göstergelerinin Sosyal Medyada Haber Paylaşım İsteğine Etkileri” adlı çalışma, 2020 ACM CHI Konferansı’nın Bilgi İşlem Sistemlerinde İnsan Unsurları üzerine yaptığı konferansta yayınlandı. Çalışmaya çevrimiçi ortamda bin 500 kişi katıldı ve haber başlıklarının altında gösterilen “güvenilirlik göstergeleri”nin farklı gruplar arasındaki etkisi ölçüldü. “Güvenilirlik göstergeleri” şunlardı:

  • Teyitçiler: “Birden fazla teyitçi-gazeteci bu haberin güvenilirliğinden şüphe ediyor”
  • Haber Medyası: “Büyük haber kanalları bu haberin güvenilirliğinden şüphe ediyor”
  • Halk: “Amerikalıların çoğunluğu bu haberin güvenilirliğinden şüphe ediyor”
  • Yapay Zeka: “Yapay zeka kullanan bilgisayar algoritmaları bu haberin güvenilirliğinden şüphe ediyor”

“Sosyal medya kullanıcılarının sahte haberleri paylaşma olasılıklarının, bu göstergelerden biriyle birlikte daha düşük olup olmadığını ve farklı güvenilirlik göstergelerinin, insanların paylaşım isteği üzerinde farklı düzeylerde etki edip etmediğini bulmak istedik,” diyor Memnon. “Ancak aynı zamanda yaş, cinsiyet ve siyasi yakınlık gibi demografik ve bağlamsal unsurların, bu göstergelerin etkisini ne oranda etkilediğini de ölçmek istedik.”

Bin 500’den fazla ABD vatandaşından oluşan katılımcılar, 12 doğru, yanlış veya hiciv içeren haber başlığından oluşan diziye baktı. Yalnızca yanlış veya hiciv içeren başlıkların altına kırmızı bir yazırtipiyle güvenilirlik göstergesi dahil edilmişti. Katılımcılara tüm başlıklar için, ilgili makaleyi sosyal medyada arkadaşlarıyla paylaşıp paylaşmayacakları ve nedeni soruldu.

“İlk gözlemimizde, siyasi ideolojinin ve bağlılığın yanıtlarla yüksek oranda ilişkili olduğunu ve bireylerin siyasi düşünce merkezinin cumhuriyetçi de olsa demokrat da olsa hiçbir fark yaratmadığını gördük,” diyor Memnon. “Göstergeler siyasi yönelimden bağımsız olarak herkesi etkiledi, ancak demokratlar üzerindeki etkisi, diğer iki gruba kıyasla çok daha yüksekti.”

Güvenilirlik göstergelerinden en etkili olanı açık ara teyitçiler oldu: Araştırmaya katılanlar, bu göstergeye sahip yanlış haberler başlıklarını yüzde 43 daha az paylaşma eğilimindeydi. Buna karşın bu oran “Haber Medyası”, “Halk” ve “Yapay Zeka” için sırasıyla yüzde 25, yüzde 22 ve yine yüzde 22’ydi.

Siyasi bağlılığın etkileri

Ekip, siyasi bağlılık ile her bir güvenilirlik göstergesinin paylaşma isteğini etkileyen eğilimi arasında güçlü bir ilişki buldu. Hatta yapay zeka güvenilirlik göstergesi cumhuriyetçilerin, gerçek olmayan haberleri paylaşma isteklerinin artmasına sebep oldu:

  • Demokratlar, Teyitçi göstergesine sahip yanlış haber başlıklarını yüzde 61 daha az paylaşma eğilimi gösterdi. (Bağımsızlar için bu oran yüzde 40, Cumhuriyetçiler için ise yüzde 19)
  • Demokratlar, Haber Medyası göstergesine sahip yanlış haber başlıklarını yüzde 36 daha az paylaşma eğilimi gösterdi. (Bağımsızlar için bu oran yüzde 29, Cumhuriyetçiler için ise yüzde 4.5)
  • Demokratlar, Halk göstergesine sahip yanlış haber başlıklarını yüzde 37 daha az paylaşma eğilimi gösterdi. (Bağımsızlar için bu oran yüzde 17, Cumhuriyetçiler için ise yüzde 6.7)
  • Demokratlar, Yapay Zeka göstergesine sahip yanlış haber başlıklarını yüzde 40 daha az paylaşma eğilimi gösterdi. (Bağımsızlar için ise bu oran yüzde 16)
  • Cumhuriyetçiler, Yapay Zeka göstergesine sahip yanlış haber başlıklarını %8.1 daha fazla paylaşma eğilimi gösterdi.

Cumhuriyetçilerin güvenilirlik göstergelerinden etkilenme olasılığı daha düşük, sahte haberleri sosyal medyada paylaşma eğilimi ise daha yüksekti

İlginizi Çekebilir:  Siyasi fikirlere bağlılığımız gerçeklik algımızı etkiler mi?

Sameer Patil, siyasi bağlılık ve cinsiyete bakılmaksızın teyitçilerin en etkili gösterge türü olduğunu kabul etmekle birlikte teyit işinin çok emek gerektirdiğini ve yoğun bir iş olduğunu söylüyor. Aynı zamanda Cumhuriyetçilerin, yapay zeka tarafından güvenilir olmadığı söylenen haberleri paylaşmaya daha meyilli oldukları gerçeğine ekibin çok şaşırdığını belirtiyor.

Muhafazakarlar haberlerin doğruluğunu saptamada daha geleneksel yollara güven eğilimi gösterse de bunu beklemiyorduk,” diyor Patil. Aynı zamanda takımın, en etkili güvenilirlik göstergesini (yani teyitçileri), nasıl bugünün haber ortamıyla başa çıkabilecek kadar verimli hale getirebileceğini araştıracağını da ekledi.

“Belki de doğal dil algoritmalarını kullanmayı gerektirebilecek, yalnızca en çok ihtiyaç duyulan içerikleri teyit edebiliriz. Yani bu aslında kabaca söylemek gerekirse insanların ve yapay zekanın nasıl bir arada yürüyebileceği sorusu.” 

Ekip ayrıca erkeklerin, gerçek olmayan başlıkları kadınlardan bir buçuk kat daha fazla paylaşma eğiliminde olduğunu ve en büyük farkın, Halk ve Haber Medyası göstergelerinde olduğunu ortaya koydu.

Erkeklerin güvenilirlik göstergelerinden etkilenme olasılığı daha düşük, sahte haberleri sosyal medyada paylaşma eğilimleri ise daha yüksek. Ancak göstergeler, özellikle de teyitçilerden gelenler, herkesin sahte haber paylaşma niyetini azaltıyor.

Katılımcıların bir haber başlığını paylaşma nedeni için en sık verdikleri cevap ‘sosyalleşmek’ti. Sahte haber paylaşma nedenleri arasında en çok tekrar edilen sebep ise haberin komik olduğunu düşünmeleri oldu.

Kaynak

Science Daily, Red-flagging misinformation could slow the spread of fake news on social media, 28 Nisan 2020. 

Çeviri: Can Başaçek

Kapak görseli: getdrawings

Bir sahte içeriği gerçeğinden ayırt etmenin yollarına, teyitçi gibi düşünebilmeyi sağlayan yöntemlere, doğrulama araçlarına, fact-checking dünyasından haberlere ve güncel gelişmelere yer verdiğimiz #teyitpedia yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.

Kaynak

Science Daily, Red-flagging misinformation could slow the spread of fake news on social media, 28 Nisan 2020. 

Çeviri: Can Başaçek

Kapak görseli: getdrawings