Araştırma: Sahte haberler Facebook’ta nasıl yayılıyor?

 TEYİT’İN SORUMLULUK REDDİ: Bu makale ilk olarak 14 Mayıs 2019’da News Northeastern Edu’de yayınlanmıştır. Teyit, Facebook’un üçüncü taraf haber doğrulama programının Türkiye’deki partneridir. 

Devamlı karşımıza çıkan sahte haber ve yanlış bilgi, tüm dünyada karmaşaya neden oluyor. Bu yanıltıcı bilgiler Amerika Birleşik Devletleri ve Hindistan’daki seçimleri etkilerken Sudan’daki protestoların şiddetini artırıyor.

Peki, sahte haberler nasıl yayılıyor? Yaygın bir teoriye göre sahte haberler kişiden kişiye sosyal medya üzerinden yayılıyor. Bu da saygın medya kuruluşlarının, yanlış bilginin sosyal medyaya yayılmadan önce bilgiyi dikkatle inceleyerek doğrulamasını engelliyor.

Bugünlerde Northeastern Üniversitesi’ndeki birkaç araştırmacı, bu teoriyi ilk defa test etmeye hazırlanıyor.

Northeastern Üniversitesi’ndeki araştırmacılar ilk defa bu teoriyi test edebilecek

Çalışma kapsamında üniversite bünyesindeki dört profesör, sıkı korunan Facebook verilerine erişebilen ilk araştırma gruplarından biri oldu ve bu veriler insanların sosyal medyada sahte haberleri nasıl paylaştıklarıyla ilgili kilit bilgiler verebilir.

Buna bağlı olarak araştırmacıların Facebook’tan üç veri kümesine erişimleri mümkün olacak. İlk veri kümesi araştırmacıların hem Facebook hem de Instagram’da (Facebook’un sahip olduğu bir sosyal medya platformu) haberlerin viralliğini takip etmelerini sağlayan herkese açık hesaplardan gelen bilgilerden oluşacak. İkinci veri kümesi ise ABD, Birleşik Krallık, Brezilya, Hindistan, Ukrayna, İsrail ve Avrupa Birliği ülkelerinde Facebook’ta yer alan siyasi reklamlarla ilgili veriler içerecek. Son veri kümesinde de en az 100 farklı Facebook kullanıcısı tarafından paylaşılan belirli URL’ler hakkında bilgiler yer alacak.

Araştırmacılar bu Facebook verilerini, sahte haberlerin çıkış kaynaklarını saptayan bir harita oluşturmak amacıyla kullanacak.

Sahte haberlerin çıkış kaynakları haritalandırılacak

“Bu çalışma bizi oldukça heyecanlandırıyor,” diyor Northeastern Üniversitesi Siyaset Bilimi bölümü doktor öğretim üyesi ve proje lideri Nick Beauchamp. “Facebook, sosyal medyaya yön veren dev bir platform. Heyecanımızın başlıca sebebi Facebook’un verileriyle etik ve güvenli bir biçimde çalışabilme imkanımızın olması.”

Beauchamp siyaset bilimi, iktisat ve bilgisayar bilimi alanlarında uzmanlaşmış farklı disiplinlerden gelen bir araştırmacı grubuyla çalışıyor. Bu grupta Beauchamp’ın yanı sıra Northeastern Üniversitesi öğretim üyeleri David Lazer, Donghee Jo, Lu Wang  ve SUNY Buffalo Üniversitesi Doktor Öğretim Üyesi Kenneth Joseph var.

Araştırma ekibi sahte haberlerin, Facebook kullanıcılarının haber akışına nasıl düştüğünü ortaya çıkarmaya çalışıyor; çünkü bu sorunun cevabı, sahte haberlerin içyüzünü anlamaya ışık tutabilir.

Beauchamp, sahte haberlerin Facebook’ta genellikle iki şekilde yayıldığını söylüyor: Ya medya şirketleri, sahte haberleri kendi Facebook sayfalarından yayımlayarak kullanıcılara aktarıyorlar ya da kullanıcılar, sahte haberleri çevrimiçi sosyal çevrelerinde paylaşıyorlar.

Beauchamp, köklü medya şirketlerinin yayımladığı sahte, yanıltıcı veya aşırı taraflı haberlerin, kullanıcıların haber akışlarına ya bu medya şirketlerin kendileri tarafından ya da Facebook’un algoritması üzerinden yayıldığı sonucuna ulaşabileceklerini söylüyor; yani sorunun temelinde bu medya şirketleri yer alıyor olabilir.

Ya da sahte haberlerin sosyal mecralarda, kullanıcıların sosyal çevresi tarafından paylaşılarak yayıldığı saptanabilir. Beauchamp böyle bir tespitin, saygın medya kuruluşlarının artık haber yönetiminde başı çekmediğine dair inandırıcı bir kanıt sunabileceğini belirtiyor.

“Sahte haberlerin bir sorun olduğunu biliyoruz. Fakat bunun kurumların ve içinde bulunduğumuz çağın mı yoksa kişinin arkadaş çevresindeki paylaşımlarıyla mı büyüyen bir sorun olduğunu bilmiyoruz.”

Nick Beauchamp, Northeastern Üniversitesi

Facebook arkadaşların paylaştığı gönderileri öne çıkarıyor

Facebook 2018 yılında medya şirketleri yerine arkadaşlardan gelen gönderileri öne çıkararak haber akışında önemli bir değişiklik yaptı. Böylece kullanıcılar artık haber akışlarında ağırlıklı olarak arkadaşlarına ait olan gönderileri görürken, haber yayımcıları ve şirketler tarafından paylaşılan gönderileri daha seyrek görüyorlar.

İşte bu noktada Beauchamp ve meslektaşları Facebook’un bu değişikliğinden önce ve sonra sahte haberlerin ne kadar paylaşıldığını araştırabilir. Eğer sahte haberlerin, arkadaşlardan gelen gönderiler öne çıkarıldıktan sonra daha çok yayıldığı tespit edilirse, büyüyen yanlış bilgi sorununun algoritmalardan değil insanlardan kaynaklandığı ileri sürülebilir.

Beauchamp ve arkadaşlarının yürüteceği araştırma, Sosyal Bilimler Araştırma Konseyi ve Social Science One’ın ortaklaşa desteklediği ve akademisyenlerin Facebook’un dünya genelinde demokrasi üzerindeki etkisine ilişkin çalışmalar yapmalarına yardım etmek üzere tasarlanan bir hibe programı çerçevesinde finanse edilecek.

Facebook yakın zamanda, siyasi danışmanlık firması Cambridge Analytica’ya milyonlarca Facebook kullanıcısının özel verilerine erişme izni verdiği ve yüzlerce sahte hesabın, 2016 ve 2018 ABD seçimlerini etkilemek üzere yaydığı reklamların önüne geçemediği için sert eleştirilere maruz kaldı.

Beauchamp, Facebook’un bazı verilerini araştırmacılarla paylaşma arzusunun, sahte haberlerin yayılmasıyla mücadelede katkı sağlayabileceğini ifade ediyor.

“Facebook’taki içeriklerin zengin ve güçlü olabileceğini ve ABD’nin demografik özelliklerine hitap ettiğini düşünüyorum. Daima ilgimizi çeken bu konuyu şimdiye kadar bu kadar yakından inceleme imkanımız olmamıştı,” diyor Beauchamp.

Kaynak

News Northeastern Edu, How does fake news spread on Facebook? Molly Callahan

Çeviri: Sonay Ün

Kapak görseli: iStock, Kubkoo

Bir sahte içeriği gerçeğinden ayırt etmenin yollarına, teyitçi gibi düşünebilmeyi sağlayan yöntemlere, doğrulama araçlarına, fact-checking dünyasından haberlere ve güncel gelişmelere yer verdiğimiz #teyitpedia yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.

Kaynak

News Northeastern Edu, How does fake news spread on Facebook? Molly Callahan

Çeviri: Sonay Ün

Kapak görseli: iStock, Kubkoo