Araştırma: Doğruluk ‘dürtmesi’ yanlış bilgi paylaşımının önüne geçebilir mi?

Bu içerik ilk kez Poynter tarafından 16 Temmuz 2020 tarihinde yayımlanmış ve Teyit tarafından çevrilmiştir.

Birleşmiş Milletler birkaç hafta önce, insanların sosyal medyada Covid-19 hakkında paylaşım yaparken durup düşünmelerini sağlamayı amaçlayan “Pause” (Dur) adlı yeni bir girişim başlattı. Kampanyaya #takecarebeforeyoushare (paylaşmadan önce dikkat et) etiketi eşlik ediyor.

Bu tür kampanyaların, dünya çapında virüsle ilgili sahte tedavilerin ve diğer gerçek dışı iddiaların, yani “infodemi”nin (yanlış bilgi salgını) yayılmasını engellemede ne kadar etkili olacağını bilmek zor. Ancak Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ve Kanada’daki Regina Üniversitesi araştırmacılarının yürüttüğü yeni bir çalışmaya göre bu girişim, yani insanların biraz durup, paylaşmayı düşündükleri içeriklerin doğruluğunu değerlendirmesi umut vaat ediyor. 

Durmanın gücü

30 Haziran’da Psychological Science dergisinde yayınlanan, “Sosyal medyada Covid-19 ile ilgili yanlış bilgilerle mücadele: Ölçeklenebilir doğruluk dürtmesi müdahalesi için deneysel kanıtlar” adlı bir çalışma, insanların Covid-19 hakkında yanlış iddialar paylaşma sebebinin “kısmen, ne paylaşacaklarına karar verirken içeriğin doğru olup olmadığı konusunda yeterince düşünemedikleri” olduğu sonucuna vardı.

Çalışma iki bölümden oluşuyor. İlk olarak, 856 kişi iki gruba ayrıldı ve hepsine Covid-19 hakkında bazıları doğru, bazıları yanlış haber başlıkları gösterildi. Bir gruba haber başlıklarının doğrulukları, diğerine ise bu başlıkları paylaşma olasılıklarının ne olduğu soruldu. Amaç insanların bir gönderinin doğruluğunu düşünürken ve o gönderiyi paylaşıp paylaşmamaya karar verirken ne kadar ayırt edici olduklarını kıyaslamaktı. Başlığın doğruluğuna karar verdikleri sıradaki ayırt etme gücü ya da doğru ve yanlış haber başlıklarına verdikleri tepkiler, paylaştıkları sıradaki ayırt etme kabiliyetinden daha yüksekti.

İkinci bölümde ise 853 kişi daha iki gruba ayrıldı. Her iki gruba da başlıkları paylaşıp paylaşmayacakları soruldu. Ancak bundan önce, bir gruptan Covid-19 ile hiçbir ilgisi olmayan bir başlığın doğruluğunu derecelendirmesi istendi. Bu ikinci grubun ayırt etme kabiliyeti üç kat daha fazlaydı.

İlginizi Çekebilir:  Araştırma: ‘Doğruluk dürtmesi’ Covid-19 hakkındaki yanlış bilgileri azaltabilir

Regina Üniversitesi Davranış Bilimleri profesörü ve makale yazarlarından Gordon Pennycook’a göre önceki benzer çalışmalarla birlikte sonuçlar, insanları doğruluk hakkında düşünmeleri için “dürtmenin” sosyal medyada ne paylaştıklarına dair kararlarını olumlu yönde değiştirebildiğini gösteriyor.

Çalışma bulguları “sosyal medya platformlarının doğrudan uygulayabileceği doğruluk dürtmelerine dayanan bir dizi müdahaleye işaret ettiğini” gösteriyor. Pennycook, hangi tür doğruluk dürtmesinin en iyi şekilde çalışacağına dair tahmin yürütmekte tereddüt ediyor ancak sosyal medya şirketlerinin “benzer ilkeleri paylaşan müdahaleleri kolayca uygulayabileceğinden ve optimize edebileceğinden” emin.

Nedenlerden biri de sosyal medyanın kendi bağlamı. Dikkatsizliğin veya dikkat dağınıklığının, insanların sosyal medyada yanlış bilgi paylaşmasının ana nedeni olması, insanların bu platformları kullanırken sahip oldukları düşünce yapısını yansıtıyor olabilir. İnsanlar rahatlamak ve arkadaşlarından onay almak için sosyal medyaya giriyorlar. Pennycook’a göre, diğer araştırmalar insanların doğru olmayı önemsediğini gösterse de, haberlerin bebek fotoğrafları ve hayvan videoları ile bir arada bulunduğu platformlarda, insanlar doğruluktan uzaklaşıyor.

İnsanlar sosyal medyada çok düşünme eğiliminde değiller, diyor. “Düşünmeye ara vermek için Facebook’a giriyorlar.”

Kaynak

Poynter, Can an accuracy ‘nudge’ help prevent people from sharing misinformation? 16 Temmuz 2020.

Çeviri: Can Başaçek

Kapak görseli: Rose Wong / The New York Times

Bir sahte içeriği gerçeğinden ayırt etmenin yollarına, teyitçi gibi düşünebilmeyi sağlayan yöntemlere, doğrulama araçlarına, fact-checking dünyasından haberlere ve güncel gelişmelere yer verdiğimiz #teyitpedia yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.

Kaynak

Poynter, Can an accuracy ‘nudge’ help prevent people from sharing misinformation? 16 Temmuz 2020.

Çeviri: Can Başaçek

Kapak görseli: Rose Wong / The New York Times