Anayasaya göre bir günde 50’den fazla şehit gelirse hükümetin düşeceği iddiası

İDDİA: Anayasaya göre bir günde 50’den fazla şehit gelirse hükümet düşer.

YANLIŞ

27 Şubat tarihinde Suriye güçlerinin düzenlediği hava harekatında 36 askerin yaşamını yitirmesi, ülkede büyük öfke ve üzüntüye neden oldu. Bazı sosyal medya paylaşımlarında da vefat eden asker sayısının çok daha fazla olduğu öne sürüldü ve bu sayının 50’nin üzerinde açıklanması halinde anayasa gereği hükümet düşeceğinden, hayatını kaybedenlerin gerçek sayısının açıklanmadığı iddia edildi. Gazeteci Hüseyin Hakkı Kahveci’nin Twitter’da yaptığı paylaşım da 2 bin 700’ün üzerinde beğeni aldı.


Ancak bu doğru değil. Türkiye Cumhuriyeti anayasasında seçimlerin yenilenmesinin şartlarını düzenleyen bölümde böyle bir hüküm yer almıyor.

Anayasada böyle bir madde yok

Halen yürürlükte olan anayasa, 18 Ekim 1982 tarihinde kabul edildi. O günden bu yana, sonuncusu hükümet sistemini değiştiren birçok değişikliğe uğradı. Yasama ve yürütme organlarının, yani cumhurbaşkanı ve meclisin nasıl seçileceği ile görev süreleri ve yeniden seçim şartlarında yapılan bu son kapsamlı değişiklik, 21 Ocak 2017 tarihli 6771 sayılı kanunla yürürlüğe girdi

İddiada belli bir kaybın “hükümetin düşmesiyle” sonuçlanacağı öne sürülüyordu. Artık hükümet meclisten çıkmadığından, parlamenter sistemden alışkın olduğumuz anlamda bir ‘hükümet düşmesi’ söz konusu değil. İddia doğru olsa yürütme organının, yani cumhurbaşkanın değişmesi gerekir. 

Şu anda yürürlükte olan anayasa metninin 116. maddesine göre, seçim kararını iki organ da karşılıklı olarak alabiliyor. Meclisin cumhurbaşkanını düşürebilmesi için üye tam sayısının beşte üç çoğunluğunun oyu gerekiyor. Yürütmenin başı olarak cumhurbaşkanı da seçimlerin yenilenmesi yetkisine sahip; ancak cumhurbaşkanı parlamentoyu dağıtmaya karar verirse kendi de seçime girmek zorunda.

Anayasada yasama ya da yürütme organının yenilenmesine dair başka bir düzenleme yok ve mevcut düzenleme askeri kayıp veya savaş şartı koşmuyor. Anayasada “şehit”, “asker” ve “savaş” kelimeleriyle arama yapıldığında da iddia edilene yakın bir düzenlemeye rastlanmıyor.

Savaş durumlarında seçim ertelenebiliyor

Savaş gibi olağanüstü durumların sisteme etkisiyse 78. maddede düzenlenmiş. Buna göre savaş gibi olağanüstü durumlarda seçimler bir yıl ertelenebiliyor.

Savaş gibi olağanüstü hallerde, cumhurbaşkanının olağanüstü hal ilan edebiliyor. Bu hüküm de anayasanın 119. maddesinde yer alıyor. Türkiye genelinde son olağanüstü hal ilanı, 15 Temmuz darbe girişiminin peşi sıra ilan edilmiş uzatmalarla iki yıla yakın devam etmişti. O dönemde anayasa henüz değişmemiş olduğundan, OHAL ilanı 120. maddeye dayandırılmıştı.

Anayasanın yenilenmeden önceki halleri ile 1921, 1924 ve 1961 anayasaları da incelendiğinde de 50’den daha fazla şehit olması durumunda hükümetin düşeceğine ilişkin hüküm olmadığı görülebiliyor. 1982 anayasasının ilk halinde de şehit kelimesi aratıldığında sadece şehit ailelerinin haklarını düzenleyen 61. maddeye rastlanıyor. 

İddia neden ortaya çıktı?

İddiaların ortaya çıkış nedeniyse, 27 Şubat 2020’de İdlib’deki hava saldırısı sonrasında hayatını kaybeden askerlerin sayısıyla ilgili tartışmalar. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 36 askerin yaşamını yitirdiğini açıklasa da, sosyal medyada bazı kaynaklar hayatını kaybeden asker sayısının çok daha fazla olduğunu öne sürüyor.

Sonuç olarak anayasada ellinin üzerinde şehit olduğunda hükümetin düşeceği yazdığı iddiası doğru değil. İddia uydurmaya örnek gösterilebilir.

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

TBMM, Kanun No. 6771, 21 Ocak 2017

Mevzuat.gov.tr, TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI 1 2 3 4 Kanun Numarası : 2709 Kabul Tarihi : 18/10/1982

Hürriyet, OHAL dün gece ilan edildi - OHAL , olağanüstü hal nedir?, 21 Temmuz 2016

Yeni Şafak, Yeni sistemde Meclis nasıl işleyecek?, 21 Temmuz 2016

Mevzuat.gov.tr, 1982 Anayasası 

TBMM, 1921 Anayasası 

Anayasa Mahkemesi, 1924 Anayasası

Anayasa Mahkemesi, 1961 Anayasası 

Yeni Şafak, OHAL kanunu nedir? 120 ve 121'de yer alan OHAL kanunu ve açıklaması, 21 Temmuz 2016

Cumhuriyet, Erdoğan: İdlib'de 36 şehidimiz var, 29 Şubat 2020