Ülke ülke Covid-19 aşılarına bağlı ölümleri gösterdiği öne sürülen tablo

Ülke ülke Covid-19 aşılarına bağlı ölümleri gösterdiği öne sürülen tablo

Yanlış Yanlış
YANILTICI
YÖNÜ

Bulgular

Rakamlar yan etki değil, advers olayları gösteriyor. Yan etki, aşı ya da ilaçtan kaynaklandığı bilinen ve beklenen, advers etki ise medikal ürünle ilgisi kanıtlanmadığı için, araştırmak üzere not edilen etki anlamına geliyor.

Avustralya Sağlık Bakanlığı vaka raporunun başında, verilerin sebep sonuç ilişkisi olarak yorumlanamayacağı yazıyor.

Britanya için kaynak gösterilen Sarı Rapor’da aşının sayılı reaksiyon veya olaylara neden olduğu anlamına gelmediği belirtiliyor.

İlgili ABD kaynağında “Bir advers olayın VAERS’e rapor edilmesi, olaya aşının neden olduğunu gösteren bir kanıt değildir” deniyor.

Avrupa için verilen kaynakta, “rapor edilen etkilerin ilaçla ilişkili olmak zorunda olmadığı” anımsatılıyor.

Bu içerik 1 yıldan daha eski tarihlidir.

Covid-19 aşılarının insan sağlığına zararlı ve dahi öldürücü olduğu iddiaları, bu yönde bir veri olmamasına rağmen bir süredir aşı karşıtlarınca yaygınlaştırılıyor. Twitter ve Instagram’da yayılan bir tablo da bu iddiaya dayanak gösteriliyordu. Paylaşımlarda görsel olarak alıntılanan tablonun, bazı ülkelerde Covid-19 aşıları nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayılarını gösterdiği öne sürülmüş. 

ulke ulke olumler iddia gorseljpg

“Covid-19 vaccine deaths and injuries” (Covid-19 aşısı ölümleri ve hasarları) başlığını taşıyan tabloda birçok bağlantı ve kaynak görülüyor. Linkler Avustralya, Britanya, ABD ve Avrupa genelinde aşıya bağlı ölümlerle ilgili rakamlar için konmuş. Peki referans verilen kaynaklar neler ve verilen rakamlar gerçekte neyi anlatıyor? 

Başlamadan bir hatırlatma: Yan etki, aşı ya da ilaçtan kaynaklandığı bilinen ve beklenen, advers etki ise medikal ürünle ilgisi kanıtlanmadığı için, araştırmak üzere not edilen etki anlamına geliyor. İkisinin arasındaki büyük farkı şuradan okuyabilirsiniz. 

Avustralya: Aşılamaya bağlı değil, aşıdan sonra gerçekleşen tesadüfi kayıplar

İlk bağlantıya gidelim. Bu bağlantıdaki Avustralya Sağlık Bakanlığı vaka raporunun hemen başında şöyle bir ifade yer alıyor: 

“... adverse events reported to the TGA are often not caused by the vaccine itself. Learn more about causality.” 

“TGA’ya rapor edilen ciddi olaylar çoğunlukla aşının kendinden kaynaklanmaz. Nedensellik hakkında daha fazla bilgi için…” 

Tabloda da yer alan aşı sonrası 303 kişinin yaşamını kaybettiği bilgisi ise şurada yer alıyor: 

“To 13 June 2021, we received 303 reports of death following vaccination for COVID-19 vaccines. By chance, some people will experience new illnesses or die from a pre-existing condition shortly after vaccination, especially if they are elderly. We review all deaths reported after vaccination and compare the expected natural death rates in a similar case group to observed death rates following immunisation to distinguish between possible side effects of the vaccines and coincidental events. For reports of death other than TTS, our review of cases and analysis of reporting patterns does not suggest that the vaccine caused these deaths.”

“13 Haziran 2021’e kadar Covid-19 aşısı olanlardan 303 ölüm rapor edildi. Bazı insanlar, özellikle yaşlılar, aşılamadan kısa bir süre sonra şans eseri yeni hastalıklar yaşayacak veya önceden var olan bir hastalıktan ölecektir. Aşıların olası yan etkileriyle tesadüfi olaylar arasında ayrım yapmak için, aşılamadan sonra bildirilen tüm ölümleri gözden geçiriyor; benzer vaka grubunda beklenen doğal ölümleri, aşılamayı takiben gözlemlenen ölüm oranlarıyla karşılaştırıyoruz. TTS dışındaki ölüm raporları özelinde, vakalara ilişkin incelememiz ve raporlama modellerinden çıkan analiz, bu ölümlere aşının neden olmadığını gösteriyor.”  

Bu ülkede aşının bıraktığı hasara kaynak verilen kısaltılmış link ise bir habere gidiyor. Ancak bu haberde de aynısı söz konusu: Aşıdan kaynaklandığı bilinen değil, incelenecek ve raporlanan olayların sayısı verilmiş.  

Britanya: “Şüpheli tüm vakaları bilmek istiyoruz” 

Gelelim Britanya hakkındaki ikinci bağlantıya. Bu da bir hükümet kaynağı ve tıpkı Avustralya gibi Covid-19 aşılarından sonra rapor edilen vakaların bir dökümünü içeriyor

İddia konusu görselde referans verilen 21 Nisan tarihli rapor eski olduğundan sayfadan kaldırılmış. Ancak “Yellow Card” adını taşıyan bu haftalık raporlarda, bu vakalar sıralanmadan önce, benzer bir not düşülmüş: 

“The Yellow Card scheme is a mechanism by which anybody can voluntarily report any suspected adverse reactions or side effects to the vaccine. It is very important to note that a Yellow Card report does not necessarily mean the vaccine caused that reaction or event. We ask for any suspicions to be reported, even if the reporter isn’t sure if it was caused by the vaccine. Reports to the scheme are known as suspected adverse reactions (ADRs).” 

“Sarı Kart şeması, herkesin aşıyla ilgili şüpheli advers reaksiyonları veya yan etkileri gönüllü olarak bildirebileceği bir mekanizma. Sarı Kart raporunun, aşının bu reaksiyona veya olaya neden olduğu anlamına gelmediğini belirtmek çok önemli. Olayı bildiren aşıdan kaynaklanıp kaynaklanmadığından emin olmasa da, şüphelerin bildirilmesini istiyoruz. Bildirilen vakalar, şüpheli advers reaksiyonlar (ADR'ler) olarak bilinir.”

Yani burada sıralanan rakamlar, aşıyla ilgili olduğu bilinen değil, bilakis bilinmeyen ve araştırılması için derlenen datayı gösteriyor. Yetkililer tam da bu yüzden, kişilerin aşılama sonrası hissettikleri her şeyi, aşı ile ilgili ya da ilgisiz bildirmelerini rica ediyorlar. 

Bell paralizisi, anaflaktik şok, kaçış sendromu hastalığı, menstrüel bozukluk gibi rapor edilen bazı vakaların aşıyla ilgisinin kesinleşmediği de belirtilmiş. Sayılanlar arasında yalnız çok çok nadir pıhtı sorununun aşı ile ilgisinin araştırılmaya devam ettiği belirtilmiş. Raporun, sayılan ölümlere aşının neden olduğuna yorulmaması gerektiğinin de altı çizilmiş. 

britanya disclaimer

ABD: Datanın nasıl yorumlanamayacağı belirtilmiş 

ABD ile ilgili “aşıya bağlı ölümleri” kanıtlamak için, ülkede advers etkileri derlemek için kullanılan resmi bir veri tabanı olan “Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS - Aşı Advers Olayları Raporlama Sistemi) kullanılmış. Bu bağlantıyı da kontrol edelim.  

Siteye gittiğimizde hemen sol barda bir bağlantı var: “Datayı yorumlamak için rehber”. Bu rehberin hemen girişinde de Avustralya ve Britanya’da yapılan uyarının aynı var: 

vaers disclaimer

“Bir advers olayın VAERS’e rapor edilmesi, olaya aşının neden olduğunu gösteren bir kanıt değildir.” 

Bu bağlantıdan data indirmek istediğinizde CDC’nin sayfasına yönlendirilyorsunuz ve sorgu dinamik olarak yapılıyor. Yani güncel sonuçları alabiliyoruz. 

cdc data

Aşıdan sonra yaşanan ölümler, 25 Haziran itibariyle 9 bin 800 civarında. Rapor edilen toplam advers olay ise 1,1 milyon kadar. Ancak bunlar da aşılamaya bağlı olayları değil, rapor edilen olayları gösteriyor. 

Avrupa: Raporun güvenlik ölçütü olarak görülmemesi istenmiş 

Avrupa genelindeki rakamlar için verilen kaynak ise “European Database of Suspected Adverse Drug Reaction Reports” (Avrupa Şüpheli İlaç Advers Reaksiyonu Raporları Veritabanı). 

Datanın kötü niyetli ya da hatalı yorumlanmasına karşın aynı uyarı, daha ilk sayfada bu kaynakta da yer alıyor.  

avrupa disclaimer

“Bu internet sitesindeki bilgiler, ilacın kullanımından sonra gözlenen, ancak ilaçla ilişkili olmak zorunda olmayan tıbbi olaylar gibi şüpheli yan etkilerle ilgilidir. Şüpheli yan etkilere ilişkin bilgiler, ilacın veya etkin maddenin gözlenen etkiye neden olduğu veya kullanımının güvenli olmadığı şeklinde yorumlanmamalıdır.”

Bu veritabanında Avrupa’da kullanılan dört aşıyla ilgili rapor edilen advers olaylar yer alıyor: Moderna, Pfizer-BioNTech, AstraZeneca ve Janssen. Her biri için sorgulama dinamik yapılıyor. Toplandığından rapor edilen toplam etkilerin 1 milyonun üzerinde olduğu görülüyor. 

Tabloda daha birçok semptom ve bağlantı sıralanmış. Ancak hepsi aynı düzeni tekrar ediyor: Resmi kaynaklarda belli rezervler ve uyarılar dahilinde paylaşılan veriler, açıkça çarpıtılmış ve denk gelmedikleri bir anlamla eşlenmiş. 

Tabloda verilen ölüm rakamlarının aşı ile bağı ortaya konmadı. Bugün itibariyle dünya çapında 179 ülkede 2,8 milyar insan aşı oldu ve doğrudan aşı kaynaklı olduğu kanıtlanan bir ölüm kaydedilmedi

Bu arada, kilit kelimelerle arama yaptığımızda, yanıltıcı ve çarpıtılmış benzer tablolarla ilgili uluslararası güvenilir basın ve doğrulama kuruluşlarının analizlerine de ulaşabiliyoruz. Yani bu yeni olmayan ve sıkça başvurulan bir çarpıtma metodu. 

Bu tabloları görüp dehşete kapılmadan önce, verileri ve veritabanlarının metodolojik uyarılarını okumak işe yarayacaktır.