Alkol Dosyası II: Alkolün zararları evde üretim ve Konya efsanesi

Alkol Dosyası’nın ikinci bölümüne başlamadan önce alkolün zararlarına değinmekte fayda var. Öncelikle alkol, kişinin mantıklı düşünme ve karar verme yetisini elinden alıyor ve uzun vadede beyne zarar veriyor. Yeşilay’a göre alkolün yemek borusu, gırtlak, mide ve pankreas kanserini tetiklediği de bilinen bir gerçek. Kalbe zararlı. Ayrıca, yaygınca bilindiği üzere, aşırı alkol tüketimi karaciğere telafisi imkansız zararlar verebiliyor. Alkol problemi olup olmadığı hakkında şüphesi olanlar, alkol tüketimi hakkında farkındalık yaratmayı amaçlayan İngiltere merkezi sivil toplum kuruluşu Drink Aware’in testine göz atabilirler.

Zamlara karşı evde üretim

Alkol fiyatlarındaki artışın vatandaşları evde alkol üretmeye ittiğini söylemek mümkün. Evde bira, şarap gibi fermente içkilerin yapımı için satılan kitler yaygınlaştı. Öte yandan rakı, viski gibi distile içkilerin üretimi daha farklı yollar gerektiriyor. Kimi vatandaşlar kendi imkanlarıyla evde sıfırdan damıtarak alkol üretirken kimileri de temizlik amacıyla satılan etil alkolü tatlandırarak içki üretmeye başladı.

Nitekim, Reuters’ın 2017 tarihli haberine göre etil alkol satışı yüzde 5 ila 6 oranında artmış durumdaydı. Evde alkol üretimine dair dolaşıma giren bir iddia, devletin, evde üretimin önüne geçmek için etil alkole kimyasal madde karıştırdığı iddiası oldu. 30 Aralık 2017’de Tuhaf Ama Gerçek isimli hesabın Twitter’da paylaştığıiddia 150’den fazla retweet, 500’den fazla da beğeni aldı.

Evde alkol yapımının yayılması üzerine bu konuya da devletin müdahalesinin gecikmediğini söylemek mümkün. 30 Aralık 2017’de yürürlüğe giren düzenleme ile etil alkolün içme amacıyla kullanımının önüne geçmek için her 100 litresine 1,2 gram denatonyum benzoat katılması kararlaştırıldı. Bilinen en acı maddelerden olan denatonyum benzoat, içine konulduğu herhangi bir şeyi içilmez hale getirmesiyle ünlü. Dolayısıyla etil alkole kimyasal madde katıldığı iddiası doğru.

Fotoğraf: Associated Press

Türkiye’de alkol kullanımı yüzde 22 civarında

61. Hükümet döneminin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan yasakları “Şimdi ben insanımı seviyorum. Alkolik olmasını istemiyorum. Alkolün insan sağlığına zararı ortada mı ortada. Kalp, karaciğer hastalıklarının tamamı alkole bağlı. Ya trafik kazaları…” sözleriyle savunmuş ve Anayasa’nın 58. maddesinin 2. fıkrasında yer alan, devletin gençleri kötü alışkanlıklardan koruması görevine atıfta bulunmuştu. 2010 yılında yapılan alkol zamlarını da dönemin Maliye Bakanı Mehmet Şimşek “Bizim için gelir değil vatandaşın sağlığı önemli” şeklinde yorumlamıştı.

Gerçekten de, Anayasa’nın 58. maddesi 2. fıkrası şu şekilde: “Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan
ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır”.

Erdoğan’ın kalp ve karaciğer hastalıklarının tamamının alkole bağlı olduğu iddiası doğru değil. Her ne kadar uzun vadeli kullanımı kalpte sorunlara sebep olabilse de alkol, kalp hastalıklarının tek sebebi değil; obezite, sigara, genetik yatkınlık, stres vb risk faktörleri de bulunuyor. Yine karaciğer hastalıklarının da alkolün yanında enfeksiyon, bağışıklık sistemi anomalileri, genetik faktörler gibi sebepleri de var.

Benzer biçimde, Karayolları Genel Müdürlüğü’ne göre, 2017 yılındaki ölümlü ve yaralanmalı trafik kazaları içerisinde kusur açısından alkollü olarak araç kullanmak yüzde 2,1’lik bir yer tutuyor. Bu, toplam 196 bin 386 kusur sayısından 4 bin 132’sinin alkol kaynaklı olduğunu gösteriyor (sf 8).

Öte yandan, Dünya Sağlık Örgütü’nün 2018 tarihli Küresel Alkol ve Sağlık Durum Raporu’na göre Türkiye’deki nüfusun yalnızca yüzde 1,6’sının alkol bağımlılığı var (sf 295). Alkole bağlı ölüm oranı bütün ölümler içerisinde yüzde 1,4 (sf 370). Yıllık kişi başı saf alkol tüketim miktarı 2 litre (sf 295). Dünya Sağlık Örgütü’nün alkol kullanımı konusunda risk altındaki ülkelerden biri olarak gösterdiği Rusya’da, örneğin, bu oranlar sırasıyla yüzde 9,3 (sf 285), yüzde 21,6 (sf 369) ve 11,7 litre (sf 285). Türkiye, Dünya Sağlık Örgütü’nün “Avrupa Bölgesi” olarak adlandırdığı bölgede en az alkol tüketilen ikinci ülkesi. En az alkol tüketilen ülke ise Azerbaycan.

OECD’nin yayınladığı verilere göre Türkiye, Endonezya’dan sonra en az alkol tüketen ülke. Türkiye’den sonra gelen İsrail’de bile, kişi başına düşen alkol tüketim miktarı Türkiye’nin yaklaşık 2 katı.
Son olarak, Emniyet Genel Müdürlüğü’nün 2018 tarihli anketine göre Türkiye’de alkol kullanım oranı yüzde 22 civarında. 2011 tarihli KONDA araştırmasına göre de bu oran yüzde 23.

Konya en çok alkol tüketilen şehir değil

Yeri gelmişken, yıllardır süregelen bir şehir efsanesine değinmekte fayda var. Konya, Türkiye’nin en çok alkol tüketilen şehri değil. Bu konuda daha önce Malumatfuruş tarafından yapılmış bir çalışma bulunuyor. Alkol tüketimine ilişkin doğrudan şehir bazında bir istatistik bulunmasa ve istatistiklere yansımayacak kayıt dışı tüketim her daim bir ihtimal olsa da, bu iddianın gerçekliğinden kuvvetle şüphe duymamızı gerektiren pek çok delil mevcut.

Öncelikle, TÜİK’in hanehalkı bütçesinin kalem kalem dağılımını bölgelere göre incelediği bir çalışması bulunuyor. Bu çalışmaya göre, 2015-2017 yılları arasında alkollü içeceklere ve tütüne gelire göre en büyük payı Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi, yani Ağrı, Ardahan, Iğdır ve Kars illeri ayırmış. Bu bölgede gelirin ortalama yüzde 7,1’i alkollü içkilere ve tütüne ayrılıyor. 26 bölge içinde Konya ve Karaman’ın bulunduğu bölge 14. sırada. Buna göre bu bölgedeki halk, bu kalemlere bütçelerinin yüzde 4,6’sını ayırıyor.


Yine, Mey İçki CEO’su Galip Yorgancıoğlu’nun 2010 yılında, en çok alkol tüketilen illerin Trakya’da olduğu ve ülkedeki alkol tüketiminin yüzde 40’ının Marmara’da gerçekleştiği yönündeki bir açıklaması bulunuyor.

Son olarak, direkt olarak tüketilen alkol miktarını vermese de bağlantılı bir istatistik olarak kabul edilebilecek olan kişi başına düşen alkollü içki perakende satış noktası konusunda lider şehir Edirne. TAPDK’nın 2009 verilerine göre Edirne’yi sırasıyla Muğla, Kırklareli, Tekirdağ, Tunceli, Antalya, Aydın ve İzmir takip ediyor. Bu istatistikte en geride olan şehir ise Ağrı.

GÜNCELLEME: 12.02.2019 / 10:19

  • OECD veri setindeki “OECD ülkeleri” tanım hatası düzeltildi.

Kaynaklar

Habertürk, “Alkolün zararları nelerdir?”, 8 Mayıs 2017

Yeşilay, Alkol bağımlılığı

Drinkaware.co.uk, Alkol ve kalp

Health24, Alkol ve karaciğer, 29 Haziran 2018

Drinkaware.co.uk, “Çok mu içiyorsunuz?”

Associated Press, Vergiler ev yapımı içkiyi yaygınlaştırdı, 26 Ekim 2017

Reuters, Ev yapımı içkilerin yaygınlaşması hakkında başka bir haber, 17 Kasım 2017

T.C. Resmi Gazete, Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 30 Aralık 2017

Lybrate, Denatonyum Benzoat hakkında genel bilgiler

Akşam, Erdoğan’ın vergi zamları hakkında açıklaması, 2 Haziran 2013

Haber Vaktim, “Erdoğan’dan ‘Ayyaş’a özür!”, 3 Haziran 2013

Radikal, Mehmet Şimşek’in ÖTV zamları hakkında yorumu, 29 Ekim 2010

Drinkaware, Alkol ve kalp hastalıkları

Mayo Clinic, Kalp hastalıkları

Mayo Clinic, Karaciğer hastalıkları

Karayolları Genel Müdürlüğü, Trafik Kazaları Özeti 2017, Temmuz 2018

World Health Organization, Global Status Report on Alcohol and Health, 2018

OECD, Ülkelere göre kişi başı alkol tüketimi, 2017

Anadolu Ajansı, “Emniyet’ten tütün, alkol ve madde kullanımı anketi”, 6 Ekim 2018

Milliyet, KONDA’nın alkol araştırması hakkında bir haber, 27 Mayıs 2013

Malumatfuruş, Konya ve alkol tüketimi hakkında bir çalışma, 31 Aralık 2015

TÜİK, Bölgesel istatistik sorgulama ekranı

Haber7, “En fazla içki hangi ilimizde tüketiliyor?”, 19 Şubat 2010

Akşam, “20 bin esnaf alkol ve sigarayı bıraktı”, 7 Mayıs 2011

Şüpheli bilgilerden yola çıkarak veriye dayalı ve uzun soluklu bir araştırma neticesinde hazırladığımız Dosya yazısını sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler.

Bu kategorideki yazılarımızı daha hızlı sürede hazırlamamız ve daha fazla kişiye ulaştırabilmemiz için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz.  

Kaynaklar

Habertürk, “Alkolün zararları nelerdir?”, 8 Mayıs 2017

Yeşilay, Alkol bağımlılığı

Drinkaware.co.uk, Alkol ve kalp

Health24, Alkol ve karaciğer, 29 Haziran 2018

Drinkaware.co.uk, “Çok mu içiyorsunuz?”

Associated Press, Vergiler ev yapımı içkiyi yaygınlaştırdı, 26 Ekim 2017

Reuters, Ev yapımı içkilerin yaygınlaşması hakkında başka bir haber, 17 Kasım 2017

T.C. Resmi Gazete, Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 30 Aralık 2017

Lybrate, Denatonyum Benzoat hakkında genel bilgiler

Akşam, Erdoğan’ın vergi zamları hakkında açıklaması, 2 Haziran 2013

Haber Vaktim, “Erdoğan’dan ‘Ayyaş’a özür!”, 3 Haziran 2013

Radikal, Mehmet Şimşek’in ÖTV zamları hakkında yorumu, 29 Ekim 2010

Drinkaware, Alkol ve kalp hastalıkları

Mayo Clinic, Kalp hastalıkları

Mayo Clinic, Karaciğer hastalıkları

Karayolları Genel Müdürlüğü, Trafik Kazaları Özeti 2017, Temmuz 2018

World Health Organization, Global Status Report on Alcohol and Health, 2018

OECD, Ülkelere göre kişi başı alkol tüketimi, 2017

Anadolu Ajansı, “Emniyet’ten tütün, alkol ve madde kullanımı anketi”, 6 Ekim 2018

Milliyet, KONDA’nın alkol araştırması hakkında bir haber, 27 Mayıs 2013

Malumatfuruş, Konya ve alkol tüketimi hakkında bir çalışma, 31 Aralık 2015

TÜİK, Bölgesel istatistik sorgulama ekranı

Haber7, “En fazla içki hangi ilimizde tüketiliyor?”, 19 Şubat 2010

Akşam, “20 bin esnaf alkol ve sigarayı bıraktı”, 7 Mayıs 2011