5G WhatsApp mesajı III: 5G ve yeni koronavirüs arasında bağ kurmak mümkün mü?

İDDİA: 5G oksijenin yapısını değiştiriyor. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden Qasim Bukhari ve Yusuf Jameel, yeni koronavirüsün 8-13 hertz titreşimi olduğunu söylüyor. 5G grip benzeri semptomlar ortaya çıkarıyor. 

YANLIŞ

WhatsApp’ta 5G hakkında yayılan mesajları incelediğimiz analiz serisinin ilk bölümünde 5G protestosu olduğu öne sürülerek paylaşılan videoları, ikinci bölümde 5G kullanan ülkeleri, karantinadaki yolcu gemilerini ve bir YouTuber’ın iddialarını incelemiştik. Son bölümde ise, 5G ve Covid-19 arasında bir bağ kurmak mümkün mü, mesajlarda sıkça gördüğümüz bazı kavramlar aslında ne anlatıyor gibi sorulara yanıt arayacağız. 

5G ile ilgili WhatsApp’ta ve sosyal medyada hızla yayılan mesaj; karantinaya alınan yolcu gemilerinde Covid-19’un 5G’den dolayı yayıldığı, bazı ülkelerde 5G servisinin durduğu, 5G’nin oksijen moleküllerini yok ettiği gibi birçok yanlış bilgi barındırıyor. Madde madde yazılan bu iddiaların kaynağı, kim tarafından yazıldığı ve yazan kişilerin uzmanlıklarının ne olduğu gibi bilgiler, hiçbir yerde yok. Mesajda verilen bu bilgilere kimin ne ara sahip olmuş olabileceği tam da bu yüzden bir muamma. 

Güvenilir kaynakları takip etmek önem taşıyor 

Öncelikle 5G teknolojisinin insan sağlığına etkileriyle ilgili araştırmalar sınırlı. Şimdiye dek yapılanlarda, 5G’nin insan sağlığına olumsuz bir etkisi gözlenemedi. Ancak teknolojik gelişmelerle birlikte bazı endişeler doğması da olağan. Yeni Zelanda Auckland Üniversitesi Tıp ve Sağlık Bilimleri Fakültesi Kanser Epidemiyolojisi Profesörü Mark Elwood’a göre yapılan sınırlı çalışmalarda nereye baktığınız çok önemli. Elwood’a göre, bazı çalışmalar radyofrekans alanlarının artan hastalıklarla ilişkili olabilecek biyolojik etkileri olabileceğini gösteriyor. Yalnızca bu çalışmaları okumak, ortada ciddi bir sorun olduğu hissi uyandırabilir. Ancak, benzer veya daha sağlıklı yöntemlerle hazırlanan ve sonucunda hiçbir zararlı etki gözlemlenmeyen çalışmalar da mevcut. Elwood’a göre, bu çalışmalar daha ayrıntılı ve kaliteli çalışmalar olarak görülüyor. Elwood’un bahsettiği kaliteli ve ayrıntılı çalışmaların ölçütleri ise çalışmanın metodu, örneklem genişliği ve kaynakların güvenilirliği gibi ölçütler. 

İlginizi Çekebilir:  Aşı otizm arasında bağ olduğunu söyleyenlerin bilimsellik iddiası

Profesör Mark Elwood, henüz 5G konusunda yeterli çalışma yapılmadığı için var olan kanıtların dengeli bir incelemesinin gerektiğini söylüyor. Özellikle Avrupa Birliği, Dünya Sağlık Örgütü gibi ulusüstü örgütlerin hazırlayacağı çalışmalarda, farklı ülkelerden birçok bilim insanın yer aldığını unutmamak gerek. 

Mesajlarda yer alan 60 GHz ne anlatıyor?

WhatsApp mesajı içinde 5G’nin oksijen yapısını değiştirdiği öne sürülürken, sıkça GHz kavramına rastlıyoruz. Peki, bu kavram nedir?

Bunun yanıtı için önce elektromanyetik spektrum ve radyo dalgasının ne olduğunu bilmek gerekiyor. Elektromanyetik spektrum, dalga boylarına göre elektromanyetik dalgaları sınıflandırır. Radyo iletişiminin temelini de radyo dalgası oluşturuyor. Bunu bir havuzdaki dalgalar gibi düşünebiliriz. Bir dalganın tüm deseni, kendini tekrar etmeden önce, döngü olarak adlandırılıyor. Dalga boyu ise, bir dalganın bir döngüyü tamamlamak için kat ettiği mesafeyi tanımlıyor. Dalganın tek bir salınım için hazırladığı zamana periyot deniyor ve birimi de saniye. Dalganın bir saniyedeki salınım sayısına ise frekans deniyor. Frekans birimi ise hertz (Hz) cinsinden ölçülüyor. Bin hertz bir kilohertz (KHz), 1 milyon hertz bir megahertz (MHz) ve 1 milyar hertz bir gigahertz (GHz) olarak adlandırılıyor. Radyo spektrumunun aralığı 3 kilohertz ila 300 gigahertz olarak kabul ediliyor. 

İyonize ve non-iyonize nedir?

Elektromanyetik spektrum ve radyo dalgaları konusundan bahsedince değinmemiz gereken iki kavram daha ortaya çıkıyor. Radyasyon, çevremizde doğal yollardan ya da insan kaynaklı olarak iki şekilde bulunuyor. İyonize radyasyon ve non-iyonize, yani iyonize olmayan radyasyon. İyonize radyasyon, hava, su ve canlı doku içeren maddelerin atomlarından ve moleküllerinden elektronları uzaklaştırarak etki eden bir enerji şekli. Bu haliyle karmaşık görünüyor olabilir, fakat tanıdık bir örnek verelim. Vücudumuza nüfuz edebilen ve kemik yapımızı bile gösteren x ışınları, iyonize radyasyona örnek. Yani röntgen, tomografi gibi görüntüleme cihazları iyonize radyasyon içeriyor. Bu iyonlaştırıcı etkiye çok uzun süre maruz kalınmasının, cilt veya doku üzerinde bazı olumsuz etkileri olduğu biliniyor. Ancak yalnız bir kaç dakikalığına maruz kaldığımız bu cihazlar, böyle etkiler göstermeyecektir.

Gelelim iyonize olmayan radyasyona. Bu radyasyon tipi hayatımızın pek çok alanında var. Akıllı telefonlar ve televizyonlar, bilgisayarlar, mutfaklarda kullandığımız mikrodalga fırınlar, solaryum ve güneş ışınları bu örneklerden bazıları. 5G teknolojisi de tam olarak bu bahsettiğimiz örnekler içinde yer alıyor. Yaydıkları radyoaktif enerji, insan sağlığına etki edebilecek düzeyde değil. Elektromanyetik spektrum şeması incelendiğinde 5G’nin güneş ışınlarının sol kısmında kaldığını göreceksiniz. Yani güneşten yayılan ultraviyole ışınlar, vücudumuzu 5G’den daha fazla etkileyebiliyor. 

Elektromanyetik spektrum içinde 5G’nin bulunduğu konum 

Amerikan medya ve teknoloji sitesi CNET 5G teknolojisini incelediği bir video hazırlamış. Sitenin bilim editörü Jackson Ryan, 5G teknolojisinin sağlığa etkilerini, dalga boylarının vücuda olan etkilerini, teknolojinin güvenli ve tehlikeli taraflarını ayrıntılarıyla inceliyor. Ryan güneşten gelen ışınların, radyo dalgalarının ve 5G teknolojsinin cilde nasıl nüfuz ettiğinden bahsediyor (3.07). Buna göre, 5G cilde nüfuz edecek yeterli enerjiye sahip değil. Bu, güneşin cilde nasıl nüfuz ettiğini gösteren çalışmalardan da  anlaşılabilir.

5G şimdilik 60 Ghz bant kullanmıyor

Gelelim 5G’nin bant spektrumu konusuna. 5G teknolojisiyle ilgili hemen her ülkenin farklı çalışmaları var. Birçok ülkede 5G için başlangıç ​​frekans bantlarının 6 GHz‘in altında olduğu biliniyor. Ancak, genellikle milimetre dalga olarak adlandırılan 26-28 GHz bantları dahil olmak üzere 6 GHz’in üzerindeki ek mobil spektrumlar da kullanılabiliyor. Örneğin Türkiye’de Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) 11 Nisan 2019 tarihinde yaptığı bilgilendirmede 5G Vadisi Açık Test Sahası’nda bazı şirketler ile Hacettepe ve Koç Üniversitesi’nden uzmanlar tarafından 5,89 GHz frekans bandında bir ölçüm yapıldığı bilgisi yer alıyor. 5G teknolojisinde hızla ilerleyen Güney Kore ve ABD’de ise bu bant daha yüksek. Güney Kore’nin 2018 yılında 3,5 GHz ve 28 GHz bantlarında bir çalışma için ihale yaptığı biliniyor. ABD’de de ise Federal İletişim Komisyonu’nun (FCC) da tıpkı Güney Kore gibi çalışmalarını 28 GHz bandında yaptığını görüyoruz. Telekom, medya ve teknoloji danışmanlık şirketi Analysys Mason’un Ocak 2020’de yayınladığı ülkelerin lisanslı, lisanssız spektrumlarının incelendiği raporunda, 2017 ve 2020 yıllarında 14 ülkenin kullandığı 5G spektrumunu görebiliyoruz (Sayfa 5). Tabloya göre lisanssız 60 GHz bandında iki ülke var: ABD ve İngiltere. Ancak, 60 GHz bandı 5G bantlarından biri olsa da, özelde kablosuz sistemlerde veya frekans kullanım hakkı lisans gerektirmeyen durumlarda kullanılacak bir bant olduğu biliniyor. Örnek olarak da ABD’nin yüksek güvenlikli iletişim için orduda 60 GHz bandını kullanmasını verebiliriz.


Sonuç olarak yakında gündelik hayatımızda yerini alacak olan 5G’nin 60 GHz bandını kullandığını söylemek mümkün değil. 

5G teknolojisiyle çalışan cihazlar farklı frekanslar kullanacak

WhatsApp mesajında yer alan bir başka iddia, 5G’nin oksijen üzerinde anormal etkileri olduğu ve 5G enerjisinin oksijen moleküllerince emildiği. Teyit, konuyla ilgili İstanbul Aydın Üniversitesi Biyofizik Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Mustafa Tunaya Kalkan’a ulaştı. 

Kalkan’ın aktardığı bilgilere göre, 5G teknolojisi frekansı 60 GHz’e kadar çıkabiliyor. Ancak, 5G’yi kullanacak birçok cihaz olacak. Bu bir robot ya da kablosuz başka bir cihaz da olabilir. Hepsinde kullanılacak frekanslar ise farklı. Örneğin evlerimizde kullandığımız mikrodalga fırınlar… Mikrodalga fırınların 2,45 GHz seviyesinde bir frekans kullandığı biliniyor. Mikrodalgaya koyduğumuz herhangi bir ürünün çok hızlı bir şekilde ısındığı ve bunun ciddi bir güç olduğu aşikar. Mikrodalga fırınlar bu ısıtma işlemini su moleküllerinin ısınması sayesinde gerçekleştiriyor. Evlerimizde aynı frekans seviyesine sahip bir teknoloji daha var: Kablosuz internet. Bu teknolojide de 2,45 GHz seviyesinde frekans kullanıldığı biliniyor. Bu durumda gıda ürünlerinizi çabucak ısıtan mikrodalga fırın gibi kablosuz ağların da böyle bir güç uygulamasını beklememiz gerek. Ama bu teknolojilerde bakmamız gereken şey, şiddet. Kablosuz internet ısı etkisi göstermiyor; yani aynı şiddet düzeyine sahip değiller. 5G teknolojisinde dikkat edilmesi gereken de bu. Çünkü bu teknolojiyle çalışan cihazların her biri ayrı frekanslar kullanacak. Örneğin bir robot daha düşük bir frekansta çalışacakken, insansız otomobil daha farklı bir frekansta çalışacak. 

5G oksijen moleküllerini emmiyor

Bir başka konu ise 5G baz istasyonlarının daha sık ve birbirlerine daha yakın olması. Bu durum daha fazla radyasyona maruz kalınacağı izlenimi yaratıyor olabilir, ancak durum öyle değil. 2,4 GHz bant daha uzun bir kapsama alanı sağlayabilir, fakat verileri daha düşük hızlarda iletiyor. 5 GHz bant için ise tam aksi geçerli. Bu durumda da GHz arttıkça kapsama alanı daraldığından, daha sık baz istasyonları kuruluyor. 

60 GHz’in oksijene olan etkisine dönersek, orada da tıpkı mikrodalga fırınlar ve kablosuz sistemlerde olduğu gibi şiddet önem taşıyor. Kalkan’a göre 60 GHz, oksijene o kadar düşük bir şiddette verilecek ki, insanların boğulması gibi senaryolar olası değil. Kalkan’a göre, dikkat edilmesi gereken bir başka konu ise, 5G teknolojisine dair henüz yeterli akademik çalışmanın bulunmaması. 

5G teknolojisiyle yeni koronavirüs arasında kurulan bağa ilişkin geçtiğimiz günlerde başka açıklamalar da yapılmıştı. 5 Nisan 2020 tarihinde ODTÜ Elektrik Elektronik Mühendisliği bölümünden Prof. Dr. Sencer Koç ve Prof. Dr. Ali Özgür Yılmaz, bu banttaki sinyallerin oksijen molekülleri tarafından zayıflatıldığı bilinse de, 60 GHz bandındaki elektromanyetik dalgaların oksijen emmesinin söz konusu olmadığını söylemişlerdi. İddialardaki kanılara ulaşmanın bilimsel olarak mümkün olmadığı da belirten Koç ve Yılmaz, 5G’nin oksijen ve hemoglobin üzerinde etki iddialarına da değindi; “Bu söz konusu olsaydı bütün hayvanlarda aynı durumun yaşanması gerekirdi” dedi. 

8 Nisan 2020 tarihinde Elektrik Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulu tarafından yapılan açıklamada da, hiçbir baz istasyonunda 60 GHz bandının kullanılmadığı belirtilmiş. Açıklamaya göre, Türkiye’de yalnızca bir test istasyonu olmasına rağmen salgının tüm Türkiye’de görülmüş olması da 5G ve salgın arasında bağlantı olmadığını gösteriyor.

Özetle uzmanların verdiği bilgiler ve bilimsel çalışmalar, 60 GHz, 5G teknolojisi ve yeni koronavirüs arasında kurulmaya çalışılan bağın mümkün olmadığını gösteriyor. 

Bukhari ve Jameel’in çalışmasında frekanslardan bahsedilmiyor

Mesajda gördüğümüz bir başka iddiada, virüsün bulunduğu titreşim frekansı gibi konular bir kaynak gösterilerek anlatılıyor. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden Qasim Bukhari ve Yusuf Jameel’in isimleri verilmiş. 

Qasim Bukhari, MIT McGovern Beyin Araştırmaları Enstitüsü’nde, Yusuf Jameel ise İnşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü’nde görevli bir akademisyenler. İki ismin ortak imzasını taşıyan 19 Mart 2020 tarihli ve 27 Mart’ta da güncellenen çalışmada, Covid-19 pandemisinin ülkelerin sıcaklıklarına göre etkisi araştırılmış. Araştırmanın hiçbir aşamasında, virüsün bulunduğu titreşim frekansından ya da alfa, beta, gama frekanslarından bahsedilmiyor. İddia metninde yer aldığı şekliyle “3 ila 17 derece parçacıklar nemle buluşunca, bulaşıcı olarak zarar vermeye başlıyor” ifadesi de çalışmada bulunmuyor. 

Çalışmada, 3 ila 17 derece sıcaklıktan bahsedildiğini görüyoruz ama bu ifade vakalarının yüzde 90’ının bu sıcaklık aralığındaki ülkelerde kaydedildiğini anlatmak için kullanılmış. Sonuçların, şimdiye kadar Covid-19 pandemisinin yüzde 90’ının bu sıcaklık ve metreküpte 9 gram mutlak nem aralığında meydana geldiği bilgisi aktarılmış. Ortalama sıcaklığı 18 dereceden yüksek ve mutlak nemi metreküpte 9 gramdan fazla olan ülkelerde toplam vaka sayısının küresel toplamdan yüzde 6 az olduğu görülmüş. 


5G ve grip semptomları 

WhatsApp mesajında gördüğümüz bir başka iddiada, 5G ile gribin bir karşılaştırılması yapılmış. Bu, insan vücudunda bulunan yararlı parazit, bakterilerin kablosuz mikrodalga radyasyonuna maruz kalmasına bağlanmış ve oluşacak bazı semptomların griple benzer olduğu iddia edilmiş. 


İlk olarak parazitler, insan, hayvan ya da bitkilere zarar veren organizmalar olarak biliniyor, yapılan bazı çalışmalarda faydalı olan birkaç parazitten bahsedilmiş olsa da oranları az. Vücudumuzda pekçok yararlı ya da zararsız bakteri yaşıyor; ancak virüs ve bakteriler parazit değiller. Zaten Prof. Dr. Tunaya Kalkan’a göre, farklı mikroorganizmaları karşılaştırmak doğru bir yaklaşım da değil. İnfluenzaya neden olan bir virüsle, yeni koronavirüsü karşılaştırmak ya da 5G’nin böylesi semptomlar gösterdiğini söylemek gerçek dışı. Kablosuz mikrodalga radyasyonunun 2,45 GHz olduğu biliniyor, bunun şiddetiyle herhangi bir sıcaklık oluşturacağı düşünülse dahi, en fazla 0,02 derece olabilir. Canlılar bu kadar kısıtlı bir değişimi algılayamaz. 

İddiada açıkça 5G semptomlarının ne olduğu yazılmamış, bu nedenle grip benzeri semptomlar derken neden bahsedildiği bilinmiyor. Üstelik 5G konusunda yapılan çalışmalarda da semptomlara ilişkin bir ifade yok. Bir başka konu ise, mesajlar boyunca koronavirüs ve 5G arasında bir bağ kurulurken bu bölümde grip benzeri semptomlardan bahsedilmiş. Grip yani influenza ile koronavirüs arasında ise benzer semptomlar görülse de koronavirüs ailesinin getirdiği hastalıklara karşı geliştirilmiş bir ilaç ya da aşı bulunmuyor. Dünya Sağlık Örgütü de grip ile Covid-19’u kıyaslamanın mümkün olmadığını belirtiyor.

Sonuç olarak 5G konulu WhatsApp mesajlarını incelediğimiz üç analizde de 5G’nin Covid-19’la bir bağı olmadığını ve 5G’nin insan sağlığına net olarak bilinen zararlı bir etkisinin bulunmadığını aktardık. Kapalı mesajlaşma platformlarında karşınıza bu ve benzeri mesajlar sıkça çıkıyor olabilir, ancak bu mesajın kaynağını, mesajı gönderen ya da yazan kişinin bir uzmanlığı olup olmadığını mutlaka gözden geçirmelisiniz. Hem Covid-19 salgını hem de 5G teknolojisi hayatımızda yeni. İkisiyle ilgili de bakılması gereken kaynaklar güvenilir olmalı. 

Kaynaklar

Newsroom, Who should we trust about 5G?, 11 Ekim 2019

Auckland University, Who should we trust about 5G?, 11 Ekim 2019

Hubblesite.org, The elektromagnetic spectrum

AçıkBilim, Elektromanyetik spektrum bize be anlatıyor?, 4 Kasım 2013

NASA, What are radio waves?, 3 Aralık 2018

EMF Explained, 5G Explained - How 5G Works

Gsma, 26 GHz and 28 GHz are both needed for 5G, 24 Ekim 2019

BTK, 5G Vadisi Açık Test Sahası’nda 5.89 GHz Frekans Bandında V2X Kanal Ölçümü Projesine Başlandı, 11 Nisan 2019

FCC, The FCC's 5G Fast Plan

CTIA, International Comparison: Licensed, Unlicensed and Shared Spectrum 2017-2020, Ocak 2020

Fierce Wireless, Qualcomm, Facebook, Google want new rules for 60 GHz, 5 Şubat 2020

IEEE Explore, Exploiting High Millimeter Wave Bands for Military Communications, Applications, and Design, 30 Nisan 2019

West Texas University, Why are the microwaves in a microwave oven tuned to water?, 15 Ekim 2014

Cable Free, WLAN Frequency Bands & Channels

ODTÜ, Yeni Nesil 5G Haberleşme Sistemlerinin İnsan Sağlığına Etkileri Hakkında Açıklama, 5 Nisan 2020

TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, 5G ile Koronavirüs salgını arasında ilişki yok, 8 Nisan 2020

MIT Gabrieli Laboratory, Qasim Bukhari

SSRN, Will Coronavirus Pandemic Diminish by Summer?, 27 Mart 2020

Statnews, WHO: Coronavirus is different from influenza, and that means it can be contained, 3 Mart 2020

CDC, The Electromagnetic Spectrum: Ionizing Radiation

CDC, Ultraviolet Radiation

CDC, The Electromagnetic Spectrum: Non-Ionizing Radiation

NCBI, Effect of wavelength and beam width on penetration in light-tissue interaction using computational methods, 12 Eylül 2017

CNET YouTube, Can 5G radiation make you sick? What we found, 16 Ağustos 2019

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Newsroom, Who should we trust about 5G?, 11 Ekim 2019

Auckland University, Who should we trust about 5G?, 11 Ekim 2019

Hubblesite.org, The elektromagnetic spectrum

AçıkBilim, Elektromanyetik spektrum bize be anlatıyor?, 4 Kasım 2013

NASA, What are radio waves?, 3 Aralık 2018

EMF Explained, 5G Explained - How 5G Works

Gsma, 26 GHz and 28 GHz are both needed for 5G, 24 Ekim 2019

BTK, 5G Vadisi Açık Test Sahası’nda 5.89 GHz Frekans Bandında V2X Kanal Ölçümü Projesine Başlandı, 11 Nisan 2019

FCC, The FCC's 5G Fast Plan

CTIA, International Comparison: Licensed, Unlicensed and Shared Spectrum 2017-2020, Ocak 2020

Fierce Wireless, Qualcomm, Facebook, Google want new rules for 60 GHz, 5 Şubat 2020

IEEE Explore, Exploiting High Millimeter Wave Bands for Military Communications, Applications, and Design, 30 Nisan 2019

West Texas University, Why are the microwaves in a microwave oven tuned to water?, 15 Ekim 2014

Cable Free, WLAN Frequency Bands & Channels

ODTÜ, Yeni Nesil 5G Haberleşme Sistemlerinin İnsan Sağlığına Etkileri Hakkında Açıklama, 5 Nisan 2020

TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, 5G ile Koronavirüs salgını arasında ilişki yok, 8 Nisan 2020

MIT Gabrieli Laboratory, Qasim Bukhari

SSRN, Will Coronavirus Pandemic Diminish by Summer?, 27 Mart 2020

Statnews, WHO: Coronavirus is different from influenza, and that means it can be contained, 3 Mart 2020

CDC, The Electromagnetic Spectrum: Ionizing Radiation

CDC, Ultraviolet Radiation

CDC, The Electromagnetic Spectrum: Non-Ionizing Radiation

NCBI, Effect of wavelength and beam width on penetration in light-tissue interaction using computational methods, 12 Eylül 2017

CNET YouTube, Can 5G radiation make you sick? What we found, 16 Ağustos 2019